ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

چاوپێکەوتن

وردەکاری گۆڕانکارییەکانی نێو یەکێتی نیشتمانیی كوردستان لە کۆنگرەی چوارەمدا

خەڵک –ئاژانسی ئانادۆڵو

 ئیبراهیم جەلال: “دەستەکانی یەکێتی لە کۆنگرەدا دوای دەنگدانیا لەسەریان، دەکرێنە سێ دەستەوە، ١.دەستەیەکی راوێژکار.٢.دەستەیەکی دانایان.٣.دەستەیەکی سەرکردایەتی کە بریتیە لە دەستەی سەرکردەی ئەنجوومەنە گشتییەکە”

لەگەڵ نزیکبوونەوەی وادەی بەستنی کۆنگرەی چوارەمی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، مشتومڕەکان تادێت گەرمتر دەبن لەسەر چۆنییەتی داڕشتنەوەی پێکهاتەی حیزبی و چاوەڕوان دەکرێت لە ئەگەری پەسەندکردنی لە لایەن کۆنگرەیەوە، یەکێتی دوای کۆنگرە پێکهاتەیەکی رێکخراوەیی تەواو جیاوازی هەبێت لەوەی ئێستا هەیە.

دوای ئەوەی کە لیژنەی باڵای داڕشتنەوەی پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتی واژوویان لەسەر رەشنووسێکی ئامادەکراو کرد، لەئێستادا هەموو سەرنجەکان لەسەر چۆنییەتی داڕشتنەوەی پێکهاتەی دامودەزگا و ئۆرگانەکانی ئەو حزبەیە.

لیژنەی باڵای ئامادەکردنی پەیڕەوی ناوخۆ بۆ کۆنگرەی چوارەمی یەکێتی نیشتمانی کوردستان سەرجەم خاڵەکانی پەیڕەوی ناوخۆی بڵاو کردەوە کە کۆپیەکی دەست ئاژانسی ئانادۆڵو کەوتووە.

ماددەکانی پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتی دوای پەسەند کردنیان لە نێو کۆنگرەی چوارەمی حیزبەکە دەتوانرێت هەندێک خاڵی لێ لاببرێت و ئەوانەی کە دەمێننەوە دوای پەسەندکردنی بخرێنە بواری جێبەجێکردنەوە.

لە نێو ماددەکاندا چەدنین سیناریۆ دەخرێتە بەردەم ئەندامانی کۆنگرەی چوارەم، تایبەت بە پێکهاتەی حیزبیی و دەسەڵاتەکانی دوای ئەوەی کە دەنگی لەسەر دەدرێت، پەیڕەوەکە پەسەند دەکرێت.

لەبارەی چۆنییەتی ئامادەکردنی رەشنووسی پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتی و قۆناغەکانی گەشەپێدانی، هاوکات لەبارەی ئەو سیناریۆیانەی کە ئامادە کراوە لە خاڵەکانی نێو رەشنووسەکەدا بۆ پێکهاتەی نوێی حیزبیی ئەندامی لیژنەی باڵای نووسینەوەی رەشنووسی پەیڕەوی نوێی ناوخۆی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ئیبراهیم جەلال لەهەڤپەیڤینێکدا بۆ ئاژانسی ئانادۆڵو وردەکارییەکانی بڵاو کردەوە.

چۆن پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتی بۆ کۆنگرەی چوار ئامادە کرا:

لەبارەی چۆنییەتی ئامادەکردنی رەشنووسی پەیڕەوی ناوخۆی حیزبەکە، ئیبراهیم جەلال ئاماژەی بەوەدا کە لە پەیڕەوی کۆنگرەی سێی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا هاتووە کە لەناو ئەنجوومەنی ناوەنددا کۆمیسیۆنێک هەیە بەناوی کۆمیسیۆنی پەیڕەو، یەکێک لە ئەرکەکانی ئەو کۆمیسیۆنە بریتییە لە ئامادەکردنی رەشنووسی پەیڕەو لەکاتی بەستنی کۆنگرەدا، هەر بۆیە ئەندامانی ئەو کۆمیسیۆنە لە ٢٠١٤ەوە کەوتوونەتە خۆیان بۆ نووسینەوەی رەشنووسی پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتی بۆ کۆنگرەی چوارەم.

ناوبراو رایگەیاند، “دوای ئەوەی هەشت مانگ کۆمیسیۆنەکە کار دەکات لەسەری، رەشنووسەکە دەدرێتە ئەنجوومەنی ناوەند بۆ دەنگدان لەسەری، دواتر بە رەزامەندی ئەنجوومەن رەشنووسەکە قبوڵ دەکرێت، پاشان لیژنەیەکی باڵای نووسینەوەی رەشنووس لەلایەن ئەنجوومەنی سەرکردایەتییەوە دروستکرا کە چوار ئەندامی ئەنجوومەنی ناوەند لەنێو ئەو لیژنەیەدا دەبێت. دواتر ئەو لیژنە باڵایە کاری خۆیان کرد بۆ داڕشتنەوەی ئەو رەشنووسەی کە لە کۆمیسیۆنی پەیڕەوەوە وەرگیرابوو، ئەوەش دواتر خرایە گفتوگۆوە، لەگەڵ هەوڵدان بۆ گونجاندنی چەندین پرۆژە و بیروبۆچوونی تر کە لە مەکتەبەکانی تری یەکێتییەوە دەهاتن، دواتر بڕیار درا، یەک رەشنووس ئامادە بکرێت کە بەجۆرێک بێت لەگەڵ قۆناغی داهاتووی کۆنگرەی یەکێتیدا بگونجێت، هاوکات پەیڕەوێکی سەردەمیانە بێت، دواتریش پەیڕەوێک بێت لەگەڵ بیری پارتێکی سۆسیال دیموکراتدا بگونجێت، زۆرترین کاریش کراوە کە بگونجێت لەگەڵ پارتی سۆسیال دیموکراتی فەڕەنسی و پارتی سۆسیال دیموکراتی ئەڵمانی. پاشان پرۆگرامێکی هەبێت کە وەڵامدەرەوەی خواستە نیشتمانی و حزبی و نەتەوەییەکان بێت بەشێوەیەک بێت کە پێکهاتەی نوێی یەکێتی لەسەر بنەمایەک دیاری بکرێت، ئەگەر بێت و گۆڕانکاری لە کەسایەتییەکانی نێو پۆستە باڵاکانی ئەو پارتەدا بکرێت، ئەوا ئەرک و فەرمانەکانی خۆی بەپێی پەیڕەوەکە جێبەجێ بکات”.

ئەوەش زانراوە کە ئەو رەشنووسەی کە واژووی لەسەر کراوە قۆناغی کۆتایی نییە، بەڵکو دەنگدانی لە کۆنگرە دوایین وێستگەی رەشنووسەکە دەبێت دوای قبوڵکردنی، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە قابیلی گۆڕانکاریە تیایدا ئەنجام بدرێت.

پرۆژە جیاوازەکانی سەرکردەکانی نێو یەکێتی سەبارەت بە پێکهاتەی یەکێتی

بەپێی زانیارییەکان زۆرێک لەسەرکردە دیارەکانی نێو حزبەکە پرۆژەی تایبەتی خۆیان هەبووە لەسەر داڕشتنەوەی پێکهاتەی نوێی یەکێتی و بەپێی ئەو زانیارییانەی دەست ئاژانسی ئانادۆڵو کەوتووە، هەریەک لە سەرکۆماری عێراق، بەرهەم ساڵح و کارگێڕی مەکتەبی سیاسی، مەلا بەختیار و ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتی و هاوسەری سەرکۆماری پێشووی عێراق جەلال تاڵەبانی، هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد کە ئێستا بەهۆی نەخۆشییەوە دوور کەوتۆتەوە لە سیاسەت و کوڕی جەلال تاڵەبانی، بافڵ تاڵەبانی و برازای جەلال تاڵەبانی، لاهور شێخ جەنگی هەموو بە جیا پێشنیاز و پرۆژەی تایبەتی خۆیان هەبووە، جگە لە مەکتەبی رێکخستنی یەکێتی و مەڵبەندی هەولێر و سلێمانی ئەو پارتە، سەرجەم پێشنیازەکانیان کۆکراوەتەوە دواتر لەو خاڵانەی کە دەکرا بگونجێندرێت لەگەڵ رەشنووسە ئامادەکراوەکەدا، تێبینی لەسەری وەرگیراوە و جێگیرکراوە. بەپێی هەندێک زانیاری کە دەست ئاژانسی ئانادۆڵو کەوتووە لەکاتێکدا لەسەدا ٨٥ی کارەکانی ئەم رەشنووسە کۆتایەش تەواو بێت بە لیژنەی باڵای داڕشتنەوەی پەیڕەو دەگوترێت کە کۆتایی بهێنن بەکارەکانتان چونکە کۆنگرە دوادەخرێت، ئەوانیش لەم دواییەدا کە دوای یەکلاکردنەوەی هەڵوێستەکان لەسەر ئەنجامدانی کۆنگرە، ئەو لەسەدا ١٥یەی کەماوە لە ١٥ی کانوونی یەکەم، دوای کۆبوونەوەی لیژنەی باڵای داڕشتنەوەی رەشنووسی پەیڕەوی ناوخۆ، توانرا رەشنووسی پەیڕەو و پرۆگرامەکە بەئەنجام بگەیەندرێت، بەشێوەیەک کە بنەما کوردستانیی، سەردەمیی، سۆسیال دیموکراتییەکانی تیادا جێگە بکرێتەوە.

ماددەکانی رەشنووسی پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتی

ئیبراهیم جەلال لەبارەی ماددەکانی نێو رەشنوسی پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتیەوە کە کۆپیەکەی دەست ئاژانسی ئانادۆڵو کەوتووە گووتی،”هەر پەیڕەوەکە لە ٧٦ ماددە پێکهاتووە و مافی مرۆڤ، مافی رێکخراوە دیموکراتییەکان، مافی ژنان، مافی گونجاندن لەگەڵ پارتەکانی تری کوردستاندا، کاری بەڕێوەبردنی حوکمڕانی تر، تیایدا جێگە کراوەتەوە. هەریەک لەو ماددانە پەیوەستە بە بەشێک لە ئەرکەکانی یەکێتی کە دەبێت جێبەجێی بکات، لەسەر شێوەی هەرەمی کارکردنی حزبی.”

زانیارییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بڕیار دراوە ١٢١ ئەندام بچێتە لیژنەی ئەنجوومەنی باڵای یەکێتی بۆ ئەوەی بتوانێت کارەکانی بەشێوەیەکی دامەزراوەیی بەرێوەببرێت و هیچ دامودەزگایەکی پارتەکە لەلایەن کەسییەوە قۆرخ نەکرێت. هاوکات ئەو لیژنەی باڵای سەرکردایەتی یەکێتی لەداوی هەڵبژاردنی لەنێو کۆنگرەدا، ئەوان ئەرکی هەڵبژاردنی سکرتێر و جێگر، یان جێگرەکان (کە بۆ ئەو مەبەستە سێ سیناریۆ پێشکەشکراوە) هەڵبژێرن.

سیناریۆکان:

لەبارەی سیناریۆکانی کە ئامادە کراوە بۆ کۆنگرەی چوارم بەپێی رەشنووسی پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتی، ئەو ئەندامەی لیژنەی باڵای نووسینەوەی رەشنووسی پەیڕەوی نوێی ناوخۆی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان وتی، “یەکەمیان، دەکرێت لەنێو کۆنگرەدا هەڵبژاردن ئەنجام بدرێت، دەکرێت لەنێو لیژنەی ئەنجوومەنی باڵا ئەنجام بدرێت، دەکرێت هەڵبژاردن بۆ یەک سکرتێر و یەک جێگر ئەنجام بدرێت، دووەمیان، دەکرێت دەنگدان بۆ سکرتێرێک و چوار جێگر بکرێت”.

دەستەکان جێگەی مەکتەبی سیاسی و سەرکردایەتی دەگرنەوە

لەبارەی گۆڕانکاری لەپێکهاتە و ناوی دەستەکان دا ئیبراهیم جەلال وتی، “دەستەی جێبەجێکار وا دانراوە کە لەگەڵ سکرتاریەت و جێگرەکانی لەگەڵ دەستەی جێبەجێکاردا، ١٥-١٧ کەس بێت کە ئەو دەستەی جێبەجێکارە ئەرکی جێگرەوەی کارگێڕی کۆنی مەکتەبی سیاسی و مەکتەبی سیاسی خۆیشی بێت دواتر لێپرسراوی مەکتەب و مەڵبەندەکانی تر بەهەڵبژاردن دەبێت لەنێو ئەو ١٢١ کەسەی لە لیژنەی ئەنجوومەنی باڵای یەکیتیدا جێگیرکراون، هیچ یەکێک لەوانە شوێنەکەی جێگیر نابێت کە بۆی دانراوە چونکە ئەو ١٢١ ئەندامە بڕیار دەدات ئەو کەسەی دانراوە بۆ یەکێک لە مەکتەبەکان بۆ نموونە راگەیاندن کە کەسێکی سەرکەوتووە یان نا و دەتوانێت بڕیار بدات لەسەر لابردنی یان هێشتنەوەی”.

لەبارەی دەنگۆکان لەسەر دیاریکردنی کەسێک وەک سەرۆکی قەوارە جگە لە سەرۆک یان سکرتێر، ئیبراهیم جەلال رایگەیاند، “لە رەشنووسەکەدا هەموو ئەو پرسانە جێگیرکراون و دیاریکراون و بڕیار دراوە کە ناوی قەوارە لابردرێت، ئەویش بەهۆی ئەوەی ئەندامانی لیژنەی داڕشتنەوەی پەیڕەوی ناوخۆی یەکێتی نەیانخواستووە نموونەیەک لە وڵاتانی دراوسێ وەرگرن، پێیان باش بووە کە ناوێکی تری لێبنێن ئەویش “دەستەی باڵای دانایان” کە جێگرێک و سکرتێرێکی دەبێت و بەپێی پەیڕەوی رەشنووسەکە ئەرک و دەسەڵاتەکانی دیاری دەکرێت، ئەوەی کە لەناو پەیڕەوەکەدا دیاریکراوە جگە لەوە دەتوانێت بەرنامەی کار دیاری بکرێت کە ئەمە تایبەتە بەو بەرپرسە باڵایانەی نێو یەکێتی کە پێشتر زۆر ماندوو بوون و لەئێستادا خوازیار نین خۆیان کاندید بکەنەوە یان دەنگی پێویست ناهێننەوە لە کۆنگرەدا، جگە لەوە ئەزموونی زۆریان هەیە لەکاری راوێژکاریدا و دەتوانن لەنێو ئەو ئەنجوومەنە کە بە “دەستەی باڵای دانایان” ناودەبرێت دەتوانن بچنە نێوی، بەڵام ئەمەش مەرجی بۆ دانراوە ئەویش ئەوەیە کە هەرکەسیک خۆی هەڵبژارد بۆ ئەنجوومەنی گشتی و دەرنەچوو، بۆی نییە بچێتە نێو ئەنجومەنی دانایان”.

بە پێی ووتەکانی ئیبراهیم جەلال، ئەنجوومەنی دانایان سکرتێرێکی هەیە و یەکێتی-یش سەرۆکێکی هەیە، ئەمەش دەسەڵات و ئەرکەکانی جیایە و کەدواتر دەخرێتە دەنگدانەوە کە دواجار پەسەند کرا، ئەوا کۆنگرە سێ سیناریۆ لەخۆ دەگرێت و لەوبارەیەوە بە ئاژانسی ئانادۆڵوی راگەیاند،

“سیناریۆکان بەم چەشنەن: دۆخی یەکەم ئەوەیە کە سەرکردەیەکی کۆمەڵەیی هەبێت، دۆخەکەی تریش ئەوەیە کە یەک سەرکردە هەبێت ئەوانەش کۆنگرە بڕیاری لەسەر دەدات”.

لەدرێژەی قسەکانیدا ئیبراهیم جەلال وتی: “یەکێتی پێک دێت لە سێ دەستە ئەوانیش:

١.دەستەیەکی راوێژکار.

٢.دەستەیەکەی دانایان.

٣.دەستەیەکی سەرکردایەتی کە بریتیە لە دەستەی سەرکردەی ئەنجوومەنە گشتییەکە.

ئەو سێ دەستەیە بە راوێژ لەگەڵ یەکتر دەتوانن ئەرکەکانیان لەگەڵ یەکتر دابەش بکەن”.

ئەو سیناریۆیەی کە لای هەمووان پەسەندترە:

لەبارەی پەسەند ترین سیناریۆ کە لای زۆرینە پەسەندن ئەندامی لیژنەی باڵای نووسینەوەی رەشنووسی پەیڕەوی نوێی ناوخۆی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان گوتی، “ئەوەی کە بیروڕای زۆرینەی لەسەرە ئەوەیە کە لەنێو یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستاندا یەک سەرۆک یان یەک سکرتێر هەبێت و چوار جێگری هەبێت، ئەوکاتە دەتوانرێت لەبری ئەوەی سێ سەرکردایەتی هەبێت، جێگرەکان دەتوانن ئەرکەکان بگرنە ئەستۆ. واتە خۆیان ئەرکی دامەزراوەکان بگرنە ئەستۆ یان خۆیان دابەش بن بەسەر سەرۆکی دامەزراوەکاندا”.

لەم بارەیەوە ئیبراهیم جەلال گوتی، “زیادبوونی ژمارەی جێگرەکانی سکرتێری گشتی لە دووانەوە بۆ چوار، لەسەر ئەو گرێیەیە کە لەکاتی پێشوودا سکرتێر دوو جێگری هەبووە دواتر کارگێڕ هەبووە کە توانیوێتی ئەرکی هەردوو جێگرەکە جێبەجێ بکات، بەڵام لەئێستادا ئەرکەکان دابەش دەبێت، لەوانە ئەرکی رێکخراوەیی، ئەرکی سیاسی، ئەرکی دیپلۆماسی و راگەیاندن، ئەرکی کاری پێشمەرگانە، ئەو دابەشبوونە زیاتر سەربەخۆیی خۆی وەردەگرێت وەک پێشتر. دەکرێت یەکێک لەم چوار کەسە جێگر نەبێت، بەڵکو یەکێکیان جێگر بێت و سیانەکەی تر هاوکار بن. واتە هاوکاری سکرتێر یان هاوکاری سەرۆک بن کە ئەمە دواتر لە کۆنگرەدا یەکلایی دەکرێتەوە”.

هەر بەپێی پەیڕەو و پڕۆگرامی ناوخۆیی یەکێتی کە ئێستا رەشنووسەکەی ئامادەکراوە هیچ یەکێک لە سەرۆکی ئەو دەستە و ئەنجوومەنانەی کە دانراوە مافی ڤیتۆکردنی بڕیاری دەستە و ئەنجوومەنەکانی تری نابێت، دەستەی باڵای دانایان، ئەرکەکەی “راوێژکاری و چاودێریە”، ئەمانە ئەرکەکانیان چاودێریکردنی کاروباری حزبە، جگە لەوەش ئامۆژگاریکردن ئەرکیانە نەک مافی ڤیتۆکردن. ئەرکەکانیان بەپێی پەیڕەو دەبێت و کۆمەڵێک لە ئەرکەکانیان دیاریکراوە، جگە لەوەی مافی ئەوەیان دراوەتێ کە بەرنامەی کاری خۆیان دیاری بکەن.

ئەوانەی کە ئەندامی ئەنجوومەنی باڵای دانایان دەبن سیفەتی سەرکردایەتییان هەیە

زانیارییەکان کە ئاژانسی ئانادۆڵو وەریگرتووە لە ئیبراهیم جەلال-ەوە ئاماژە بەوە دەدەن کە هەریەک لە دەستەواژەکانی مەکتەبی سیاسی، کارگێڕ و سەرکردایەتی، دەگۆڕێت بۆ ئەنجوومەنی گشتی، دەستەی جێبەجێکار.

جگە لەوە هەموو ئۆرگانەکانی تری نێو یەکێتی وەک خۆی دەمێنێتەوە، بەڵام ئەرک و ماف و دەسەڵاتەکانیان گۆڕانکاریان بەسەردا دێت.

ئیبراهیم جەلال دەڵێت،” ئەڵقەی پەیوەندیەکانی خوارەوە لەگەڵ سەرکردایەتیدا بەهێزتر دەبێت لەچاو ئەوەی پێشووتر. بەو پێیەش هەریەک لە ئەڵقەکانی ئەندامانی کۆمیتە دەتوانێت بیروڕاکانی خۆی بگەیەنێتە ئەنجوومەنی گشتی کە هاوکات خۆی ئەڵقەی پەیوەندییە لەگەڵ کۆمەڵانی خەڵکدا.هەر ئەمانەش دەتوانن بەپێی دەنگدان، ئەندامانی ئەنجوومەنی گشتی دیاری بکەن، واتە تا ئەنجامدانی کۆنگرەی داهاتوو ئەو ئەندامانەی ئەنجوومەنی گشتی نامێننەوە، دەکرێت بەدەنگدان لاببرێن. هاوکات لە پەیڕەودا دیاریکراوە کە ئەنجوومەنی گشتی چەند کۆبوونەوە دەکات لە وەرزێکدا، یان لە مانگێک و ساڵێکدا لە ئەنجامی ئەو کۆبوونەوانەدا، هەموو ئەو پێشنیاز و رەخنانەی کە سەردەکەوێت بۆ ئەو ئەنجوومەن گشتییە دەنگی لەسەر دەدرێت.دەتوانێت بەرپرسی مەکتەبی رێکخست بگۆڕێت، ئەویش دوای ئەوەی کە بەرپرسەکە دەکشێنێتەوە بۆ نێو ئەنجوومەنەکە، دواتر لەنێو ئەنجوومەنەکەوە کەسێکی تری شیاو دیاری دەکرێت بۆ بەرپرسی مەکتەبی رێکخستن. ئەویش بە دەنگدان کە زۆرینەی ٦١ دەنگ دەکات لە کۆی ١٢١ دەنگ.”

چۆن ١٢١ ئەندامی ئەنجوومەنی گشتی کارەکان رادەپەڕێنن

لەبارەی چۆنیەتی دانان و دیاری کردنی ١٢١ ئەندامی ئەنجومەنی گشتی-ەوە ئیبراهیم جەلال گووتی،” دیاریکردنی ١٢١ ئەندامی ئەنجوومەنی گشتیش بەپێی ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٤دا دانراوە لەسەر مافی بەدەستهێنانی (استحقاق)ی مەڵبەندەکان لە شارەکاندا، هەر پارێزگایە و بەپێی مافی بەرکەوتەی (استحقاق)ی هەڵبژاردنی خۆی دەچێتە نێو کۆنگرە، بەوچەشنەش بەشێوەیەک بیر کراوەتەوە ئەگەر بێت و لەو ١٢١ کەسە، ٦٠یان کاری ئۆرگانی نێو رێکخراوەکان بەڕێوەدەبات ئەوەی تری دەمێنێتەوە وەک ئەنجوومەنی یاسایی، یان وەک پەرلەمانێتک چاودێری کارەکانی ئەو کەسانەی تر دەکات. ئەمەش جۆرێک لە لامەرکەزیەت دەدات بە مەڵبەندەکان لە پارێزگاکان. جارێکی تر استحقاقی شارێک استحقاقی شارێکی تر ناخوات.

بەپێی ئەو زانیاریانەی کە بڵاو کراونەتەوە بەرکەوتەی ناوچەکان لە ئەندامانی سەرکردایەتی ی.ن.ک بەراورد بە کۆنگرەی پێشوو بەم شێوەیە دەبێت.

سلێمانی لە ١٣ ئەندامەوە دەکرێتە ٢٣ ئەندام کە تییدا ١٠ ئەندام زیاد کراوە، لە شارەزوور لە کۆنگرەی سێهەمدا ٤ کەس دیاری کرابوو لەئێستادا دەکرێتە ٦ کەس، گەرمیان لە ٣کەسەوە کراوەتە ٤ کەس، چەمچەماڵ لە ١ کەسەوە دەکرێتە ٣ کەس، هەولێر لە ٦ کەسەوە دەکرێتە ١٥کەس، کۆیە لە ٣ کەسەوە دەکرێتە ٤ کەس، سۆران لە ٣ کەسەوە دەکرێتە ٥، کەرکووک لە ٧ کەسەوە بۆ ٢٩ کەس بەرکراوەتەوە کە ٢٢ ئەندام زیاد کراوە، دیالە لە کۆی ٥ ئەندام کە لە کۆنگرەی سیهەمدا دەستنیشان کرابوون هەروەک خۆی دەمێنێتەوە، لە سەڵاحەدین کە پێشتر هیچ کەسیان بۆ دەستنیشان نەکرا ئێستبا ٢ ئەندامی دەێت، لە راپەڕین لە ٤ کەسەوە بۆ ٩ کەس زیاد کراوە لە دهۆک لە کەسێکەوە بۆ ٣ کەس زیاد دەکرێتە، لە بەغداد لەکۆنگرەی سێهەمدا هیچ ئەندامێکیان نەبووە دەکرێتە ١ ئەندام.

چاوپێکەوتن

ئەمەل جەلال: نابێت توندوتیژی بەرامبەر گەشتیاران بكرێـت

خەڵك-ئارام سەردار

سەرۆكی دەستەی گەشت و گوزاری هەرێم ڕایدەگەیەنێت، بەردەوام كاردەكەن لەگەڵ كەرتی گشتی و تایبەت بۆ پێشبردنی ئەو كەرتە و پێشخستنی بەپێی خواستی بازاڕ، ڕێنماییەكانی گەشتو گوزاریش هەموار دەكەینەوە تاوەكو بەلایەنی كەم كەرتی تایبەت لە٥٠٪ی دەستی كاری ناوخۆیی بەكاربێنن و گەنجانی كورد بن لەم ڕێژەیەش دەبێ لە٢٥٪ كچان و ژنان بن.

لەم دیمانەیەدا لەگەڵ (خەڵك) ئەمەل جەلال ڕایگەیاند، دەمارگیری كەسێك لەبازگەكان یان مامەڵەی نەشیاوی دوكاندارێك یاخوود فێڵكردن لەگەشتیار بەزیانی شوناسی گەلی كورد تەواو دەبێت.

خەڵك؛ بۆ ئەمساڵ پلانتان چیە بۆ پەرەپێدانی گەشت و گوزار؟
ئەمەل جەلال؛ هاوكاری وەزارەت و لایەنە پەیوەندیدارەكان نەبێت، دەستەی گەشت و گوزار بەتەنها ناتوانێ وەڵام دەرەوەی پێویستەكانی گەشت و گوزاربێت، بەردەوام كاردەكەین لەگەڵ كەرتی گشتی و تایبەت بۆ پێشبردنی ئەو كەرتە و پێشخستنی بەپێی خواستی بازاڕ، هەموو تاكێك لەكۆمەڵگاش بە مامەڵەی بەرامبەر گەشتیاران دەبێت ببن بەبەشێك لەم كارە لەگشت چین و توێژەكان و پێشوازییەكی شارستانیانە لە گەشتیاران بكەن.

 

پلانمان هەیە ژمارەیەك لەدەرچووانی گەشت و گوزار ئامادە بكەین وەك ڕێبەری گەشتیاری

خەڵك؛ چەند جۆرە بواری گەشتیاری هەن؟

ئەمەل جەلال؛ لەجیهاندا زیاتر لە ٧٠ جۆری گەشت و گوزار هەیە، بەڵام ئەوەی لەهەرێمی كوردستان زیاتر هەیە و كاری لەسەر كراوە زیاتر تەرفیهی بووە و كەمتر ئاوڕ لەجۆرەكانی تر دراوەتەوە، هەرچەندە جێگای دەست خۆشییە ژمارەیەك گروپی خۆڕسكی شاخەوانی و كاری دەستی و كارەكانی تر هەن بوون بەبەشێك لە كەرتەكە بۆ ڕاكێشانی گەشتیاران، بۆیە ئێمە ماستەرپلانێكی ١٠ ساڵەمان هەیە كاری لەسەر دەكەین بەپێی پێویستی بازاڕ دەبێت چاكسازی ڕیشەیی بكەین، بەنموونە لەگەڵ خوێندنی باڵا چی بكەین كەوا دەرچووانی گەشت و گوزار لەڕووی زمان و كوالێتی و مەعریفەی گەشت و گوزار شارەزابن، ئەوەی تێبینی دەكرێت زۆر لەكچان و كوڕان نابینرێن، ڕێبەری گەشتیاری هاوكاری بۆ گەشتیار بۆ پێدانی زانیاری كە ئێمە لەوە زۆر هەژارین و پێویستمان پێی هەیە، پلانیشمان هەیە ژمارەیەك لەدەرچووانی گەشت و گوزار ئامادە بكەین وەك ڕێبەری گەشتیاری و پسپۆڕی دروست بكرێت، هاوكات لەڕووی ئاوەدانكردنەوە و ئاسایش گرنگە كاربكرێت و بەشێوازێكی مەدەنی پێشوازی بكرێت لەگەشتیاران دوور لەدەمارگیری نەتەوەیی، بۆ ئەوەش خول دەكەینەوە.

خەڵك؛ دەكرێت چۆن سوود وەربگیرێت لەگەشت و گوزار بۆ هەرێم؟
ئەمەل جەلال؛ كوردستان دەوڵەمەندە لەڕووی جۆرەكانی گەشتیاری ئایینی و چارەسەری و تەرفیهی بەتایبەت لەگەرمیان و دهۆك و شەقڵاوە چەندین سەرچاوەی ئاوی گەڕاو هەیە بۆ چارەسەر بەكاردێت، بۆئەمەش كاردەكەین وەك سەرچاوەی داهات لە گەشت و گوزار بەكاربێت، ناكرێت هاوڵاتی بەهۆی ڕاگەیاندنەوە بەلاڕێدا بڕوات كە ئێمە لەهەوڵ و ئامانجەكانمان پلانی ستراتیژیمان هەیە و بەوەی باوەڕمان پێی هەیە پانتایی كارەكانمان فروان دەبێت، ئێمەش كە باسمان لە رێبازە ئاینییەكان كردووە وەك سەرچاوەی گەشتیاری ئایینی بەكاربێنین، چونكە وڵاتانی ناوچەكە و دونیا داهات بەدەست دێنن لەم ڕێگاوە كەرنەڤاڵی ئایینی و كلتوری دەكەن، سەرنجی ئێمەش لەسەر ئەوەیە داهات زیادبكەین و هەوڵ بدەین دەستی كار زیاتر بكەین لەگەڵ كەرتی تایبەت، بەنموونە بوونی لالش سەرچاوەیەكی گرنگە بۆ هەرێمی كوردستان، بەڵام نەتوانراوە سوودی لێ وەربگیرێت بۆ خزمەتی خوشك و برا ئێزیدیەكان، كەوا شوێنی هەبێت گفتووگۆی ئایینەكان و مۆزەخانەی تایبەت بەخۆی و كۆنفڕانسی ساڵانە و میوانخانەی هەبێت، تاوەكو خەڵكانی ئەو ئایینە بانگهێشت بكرێن بۆی و ئەمەش ببێتە سەرچاوەی داهات كار بۆ هەرێمی كوردستان، بۆ رێباز و ئایینەكانی تریش هەمان ئامانجمان هەبووە و كاریشیمان كردوە.

 

داوامان كردووە لەڕووی هونەر و فیلم و دراما شوێنەكانی كوردستان نیشان بدەن، داواش لەهونەرمەندان كراوە جوانی كوردستان بگوازنەوە

 

خەڵك؛ چی دەكەن بۆ بواری هەلی كار بۆ كوڕان وكچان؟
ئەمەل جەلال؛ لەهەر وڵاتێك دەبێت لە٥٠٪ی دەستی كار ناوخۆیی بێت، بەڵام بەهۆی نەبوونی توانای مرۆیی ناتوانین ئەوە بكەین خولمان دەبێت تاوەكو ڕاهێنان بە كارمەندی ناوخۆیی بكەین و ڕێنماییەكانیش هەموار دەكەینەوە تاوەكو بەلایەنی كەم كەرتی تایبەت لە٥٠٪ی دەستی كاری ناوخۆیی بەكاربێنن و گەنجانی كورد بن لەم ڕێژەیەش دەبێ لە٢٥٪ كچان و ژنان بن، لەگەڵ ئەوەش دەبێت كچان و كوڕان زمانی بیانی بزانن هاوشێوەی وڵاتان، چونكە ئێستا لەزۆرێك لەشوێنەكان كاتێك دەچی هەست دەكەی لەهەرێمی كوردستان نییە، چونكە هیچ ئاماژەیەك نابینی بۆ پێشاندانی كلتوری ئێمە، لەڕووی هونەریشەوە داوامان كردووە لەڕووی هونەر و فیلم و دراما شوێنەكانی كوردستان نیشان بدەین، داواش لەهونەرمەندان كراوە جوانی كوردستان بگوازنەوە و هونەر بەهەموو جۆرەكانی بكەن بە بەشێك لە گەشت وگوزار، بۆ ئەمەش لەهەماهەنگین، لەهەمان كاتدا دەتوانین بە مامەڵە گەشتیارانی بیانی ڕابكێشین، چونكە دەمارگیری كەسێك لەبازگەكان یان ڕەفتاری نەشیاوی دوكاندارێك یاخوود فێڵكردن لەگەشتیار بەهۆی نەزانینی زمان لەزیادكرنی نرخ بەزیانی شوناسی گەلی كورد تەواو دەبێت، بەپێچەوانەوە دەبێت گەشتیار لەكاتی گەڕانەوەی هەست بەئاسایش و ئارامی بكات و بێڕێزی و توندووتیژیان بەرامبەر نەكرێت، بە ئەمە هاوڵاتیانی بیانی زیاتر ڕوو لەهەرێم بكەن و كۆمپانیا بیانییەكانیش ڕوو لەهەرێمی كوردستان بكەن.

 

گەشتیارانی عەرەب بۆ بەسەربردنی كاتێكی خۆش و دوور لەفشاری سیاسی و توندوتیژی پێویستە هەست بەئارامی بكات

 

خەڵك؛ هێرشكردنە سەر گەشتیاران، ئەو كەرتە بەرەو كوێ دەبات؟
ئەمەل جەلال؛ ژمارەیەكی زۆر لەگەشتیارانی عەرەب بۆ بەسەربردنی كاتێكی خۆش و دوور لەفشاری سیاسی و كۆمەڵایەتی و توندووتیژی پێویستە هەست بەئارامی بكات و چاوی تێربكات لەشتەجوانەكان دوور لەم ترس و دڵەڕاوكێیەی لەناوچەكانی خۆیان هەیە، هەر شتێكی نەخوازراو ڕووبدات ئەوا كاریگەری خراپی دەبێت وەك ئەوەی لەهەولێر و ئاكرێ لەلایەن چەند گەنجێك كرا خزمەت بە كەرتی گەشتیاری ناكات و كاریگەری خراپ جێدەهێڵێت، هەندێ كۆمپانیا و گروپ ڤیدیۆی ناڕاستیان بڵاوكردەوە لەسەر ئەم ڕووداوانە كەوا باس لەكوشتن دەكەن، ئەمەش پەرچەكرداری هەیە لەناوچەكانی تر بەرامبەر بە گەشتیارانی كورد.

خەڵك؛ كاریگەرییەكانی سەر كەرتی گەشت و گوزار چین؟
ئەمەل جەلال؛ بابەتی كۆڕۆنا و قەیرانی سیاسی و دارایی كاریگەری لەسەر كەرتی گەشتیاری دەبێت، ئێمەش پێویستمان بەیاسایەكی تایبەت بەخۆمان دەبێت كە ڕاستەوخۆ سەر بەئەنجوومەنی وەزیران بین، بڕیاریشدراوە لە١٥٪ ی داهاتی گەشت و گوزار بۆ چالاككردن و نۆژەنكردنەوە و پڕۆژە بچووكەكانی كەرتی گەشتیاری بەكاربێنین، چونكە حكومەت لەدوای نەوت و گاز باسی گرنگی گەشت و گوزار و پیشەسازی كردووە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

ئەحمەد كەركوكی: خوێندن بەمەرجی مووچەی مانگانە دەبێت

خەڵك-ئارام سەردار

بەرپرسی ڕاگەیاندنی سكرتاریەتی یەكێتی مامۆستایان ڕایدەگەیەنێت، پێشنیارمان ئەوەیە دەرگای قوتابخانەكان بكەنەوە، بەڵام بەمەرجی دابینكردنی مووچەی مامۆستا هەر ٣٠ ڕۆژ جارێك.

ئەحمەد كەركوكی، لەدیمانەیەكی لەگەڵ (خەڵك) ڕایگەیاند، لەساڵانی ڕابردوو، ساڵانە ٣٠ هەزار خوێندكار وازیان هێناوە لەخوێندن.

خەڵك؛ بۆچوونی یەكێتی مامۆستایان لەسەر كردنەوەی قوتابخانەكان چیە؟

ئەحمەد كەركوكی؛ لە ساڵی٢٠١٤ەوە دوای بڕیاری پاشەكەوتی مووچە ڕۆژ بەڕۆژ پەروەردە بەرەو قەیرانی گەورەتر دەڕوات لەبوارەكانی باڵەخانە و سەرچاوەی مرۆیی و كتێب و بژێوی ژیانی مامۆستا و فەلسەفەی پەروەردە، بەتایبەت ئێستا دۆخی مووچە و كۆڕۆنا كەرتی پەروەردەی وەستاند، لەبەر ئەوەی ڕەوشی تەندروستی بەرەو جێگیری دەڕوات ئێمە داوا دەكەین و پێشنیارمان ئەوەیە دەرگای قوتابخانەكان بكەنەوە، بەڵام بەمەرجی دابینكردنی مووچەی مامۆستا هەر ٣٠ ڕۆژ جارێك.

خەڵك؛ پێشتریش داواتان كرد و پێشنیارتان كرد بەڵام بۆچی حكومەت جێبەجێی نەكرد؟
ئەحمەد كەركوكی؛ ئێمە پێشنیارمان كرد بەڕێكاری تەندرووستی و دەوامی سێ ڕۆژ بكرێت، بەڵام پێمان وایە بڕیارەكان لەهەرێم زیاتر سیاسین نەوەك پەروەردەیی، ئەگەر چەند هەفتەیەكی تریش دوابكەوێت پرۆسەی پەروەردە بەیەكجاری پەكی دەكەوێت، لەكاتێكدا لەعیراق دەوام دەستی پێكردووە لەقوتابخانەكان، لەبەر ئەوە بیانووەكانی حكومەت هۆكارنین بۆ ڕاگرتنی دەوام، چونكە نزیكەی ٨٠ مامۆستا بەهۆی كۆڕۆنا گیانیان لەدەستداوە كە زۆربەیان خانەنشینن و لەدەوام نەبوون، حكومەتیش لەبەڕێوەچوونی ئاهەنگەكان هیچ ڕێكارێكیان نەگرتۆتەبەر، بۆیە جەخت لەكردنەوەی دەوام و دابینكردنی بژێوی ژیانی مامۆستا دەكەینەوە، بۆ وەزارەتی پەروەردەش ئەوەمان وتووە.

 

“نابێت حكومەت باسی چاكسازی بكات كە لەساڵێكدا ٥ مووچەی داوە، حكومەتیش پێویستە بەرپرسیارەتی هەڵبگرێت لەدابینكردنی بژێوی”

خەڵك؛ حكومەت دەتوانێ مووچە ٣٠ ڕۆژ جارێك دابین بكات؟
ئەحمەد كەركوكی؛ بەڵێ دەتوانێ، ئێمە ڕەخنەمان هەیە یاسای چاكسازی جێبەجێ ناكرێت، تەنها بایۆمەتری جێبەجێ بكرێت دەتوانرێ مووچە بدرێ، بەتایبەت ئەگەر یاسای چاكسازی جێبەجێ بكرێت و خاڵەسنورییەكان ڕێكبخرێتەوە لەگەڵ داهاتی ناوخۆ، داواش دەكەین لایەنە سیاسییەكان ناوماڵی كورد ڕێكبخەنەوە، توانج لەیەكتر نەگرن بەتایبەت ئەوانەی لەحكومەتن، هاوكات نابێت حكومەت باسی چاكسازی بكات كە لەساڵێكدا ٥ مووچەی داوە، حكومەتیش پێویستە بەرپرسیارەتی هەڵبگرێت لەدابینكردنی بژێوی، دەبێ بەجدی هەوڵی ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا بدرێ تاوەكو چیتر بژێوی ژیانی مووچەخۆران دەستی دەستی پێ نەكرێت و پڕۆسەی پەروەردەش بەئاقارێكی باش بڕوات.

 

“ئێستا پەروەردە بەرەو فەشەلێكی گەورە ڕۆیشتووە، بابەتی خوێندنی ئەلیكتڕۆنیش فەشەلی هێناوە، ناشمانەوێت پڕۆسەكە بەپینەوپەڕۆ بچێتە ڕێوە”

خەڵك؛ گەر مووچە دابین نەكرێت و خوێندن دەست پێبكاتەوە، پڕۆسەی پەروەردە سەركەوتوو دەبێت؟
ئەحمەد كەركوكی؛ نەخێر سەركەوتوو نابێت، چونكە بەگیرفانی بەتاڵ پڕۆسەكە سەركەوتوو نابێت و ئێستاش پەروەردە بەرەو فەشەلێكی گەورە ڕۆیشتووە، بابەتی خوێندنی ئەلیكتڕۆنیش فەشەلی هێناوە، ناشمانەوێت پڕۆسەكە بەپینەوپەڕۆ بچێتە ڕێوە، حكومەتیش بەبێ بەغدا دەتوانێت مووچە بدات.

“ساڵانە پێویستە ٢٠ ملیۆن كتێب بۆ هەزار و ٢٠٠ ناونیشان چاپبكرێت، بەڵام ئەمساڵ یەك كتێب چاپ نەكراوە قەیرانی كتێب هەیە”

خەڵك؛ بەبێ كتێب پڕۆسەی پەروەردە بەڕێوەدەچێت؟
ئەحمەد كەركوكی؛ ساڵانە پێویستە ٢٠ ملیۆن كتێب بۆ هەزار و ٢٠٠ ناونیشان چاپبكرێت، بەڵام ئەمساڵ یەك كتێب چاپ نەكراوە قەیرانی كتێب هەیە، پێویستە وەزارەتی پەروەردە پێداچوونەوە بەخۆیدا بكات، قوتابخانەكان كەموكورتیان هەیە و لەكۆی ٧ هەزار قوتابخانە ٥٠٪ی پێویستی بەنۆژەنكردنەوە هەیە، جگە لەوەش كێشەی كەمی مامۆستا و وانەبێژان هەیە، لەم هەموو قەیرانانەش ڕەخنەمان لەپەڕلەمان هەیە كە دوو مانگ پشووی وەرگرتوە لەكاتێكدا دەبوایە قسەی هەبوایە، بەداخەوەش حكومەتیش هیچ هەڵوێستی نییە لەسەر دۆخەكە، پێویستە كەموكوڕیەكان چاكبكرێن و ئەگەر دەشڵێن منداڵان پێویستیان بەخوێندنە لە٣٥٪ی خوێندكاران منداڵانی مامۆستان، واتە لەكۆی ملیۆنێك و ٨٠٠ هەزار خوێندكار نزیكەی ٥٠٠ هەزار خوێندكار منداڵی مامۆستایانن، بۆیە مامۆستا بەگیرفانی خاڵی ناتوانێ پڕۆسەكە دەست پێبكات و فەشەل دێنێت.

“لەم هەموو قەیرانانە ڕەخنەمان لەپەڕلەمان هەیە كە دوو مانگ پشووی وەرگرتووە لەكاتێكدا دەبوایە قسەی هەبوایە، بەداخەوەش حكومەتیش هیچ هەڵوێستی نییە”

خەڵك؛ هیچ ئامارێك هەیە لەسەر وازهێنانی خوێندكاران؟

ئەحمەد كەركوكی؛ لەساڵانی ڕابردوو، ساڵانە ٣٠ هەزار خوێندكار وازیان هێناوە لەخوێندن، هەیە چۆتە هەندەران، خوێندكار هەیە بەهۆی بژێوی ژیان یاخوود هەر یەكجاری وازی هێناوە، مامۆستاكانیش ئێستا زۆرینەیان كاری تر ئەنجام دەدەن، ئەمەش زەنگێكی مەترسیدارە بۆ پڕۆسەی پەروەردە.

خەڵك؛ چەند مامۆستا مۆڵەتی وەرگرتووە؟
ئەحمەد كەركوكی؛ 15 هەزار مامۆستا زیاتر مۆڵەتی بێ مووچە وەرگرتووەو ئێستاش زیاتر بووە بەجۆرەها هۆكار، لەهەمان كاتدا ساڵانە ٥٠٠ مامۆستا خانەنشین دەبن بەبێ ئەوەی كەس لەشوێنیان دابمەزرێت، لە ٢٠١٤ەوەش دامەزراندن نییە كۆی گشتی ٣ هەزار مامۆستا خانەنشین بوون، جگە لەمامۆستایانی گرێبەست كەوا كران بەهەمیشەیی، ١٧ هەزار ٥٠٠ وانەبێژ هەن داوای دامەزراندنیان لێ كردون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

چاوپێکەوتن

سەدان ملیۆن دۆلار لە هەرێمەوە بۆ خوێندن دەبرێتە وڵاتانی دەرەوە

خەڵک-ئارام سەردار
مامۆستایەکی زانكۆ پێشنیار دەکات حكومه‌تی هه‌رێم له‌ ڕێگای زانكۆكانه‌وه‌ ڕێگا خۆشبكات بۆ هێنان و دروستكردنی هه‌لی خوێندن بۆ وڵاتانی ئیقلیمی و خوارو و ناوه‌ڕاستی عیراق و فێرخوازانی هه‌رێمی كوردستان، نه‌وزاد مجید هه‌مه‌وه‌ندی، شارەزایی ئابووری و پسپۆڕی ژمێریاری و دارایی لەدیمانەیەکی لەگەڵ تۆڕی میدیایی (خەڵک) ڕایدەگەیەنێت، چەندین ملیۆن دۆلار لەڕێگای خوێندنەوە چووە بۆ وڵاتانی دەرەوە، ئەمەش زیانی بۆ ئابووری هەرێم هەبووە.

خەڵک: وه‌به‌رهێنان له‌ ڕێگای خوێندنی باڵا چیە؟
نه‌وزاد مەجید هه‌مه‌وه‌ندی: له‌ زمانی ئابووریدا هه‌موو هه‌نارده‌كردنێك له‌ وڵاتان ده‌بێته‌ بووژانه‌وه‌ی ئابووری و زیاتر پێشخستنی خودی وڵاته‌كه‌ و زیاد كردنی هه‌لی كار، كه‌چی هه‌نارده‌كردن له‌ كوردستان بووه‌ به‌ كه‌مبوونه‌وه‌ی سیوله‌ و سستی ئابووری و هه‌ندێك جار زیانی مرۆیی و له‌ده‌ستدانی فكری نوێ و هێزی گه‌نج، سه‌ڕه‌ڕای ده‌وڵه‌مه‌ندی خاك و كادری ئه‌كادیمی باش كه‌چی تا ئێستا نه‌مانتوانیوه‌ سیسته‌مێكی كوالێتی به‌رز و هه‌لی خوێندن بۆ فێرخوازانی ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ فه‌راهه‌م بكه‌ین، بۆ ئه‌وه‌ی فێرخوازه‌كانمان ناچار نه‌كه‌ین په‌نا به‌رنه‌ به‌ر خوێندن له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات.

خەڵک: بەڵام دەوترێت خوێندن لەدەرەوە هێنانەوەی زانستی سەردەمە بۆ وڵات؟
نه‌وزاد مەجید هه‌مه‌وه‌ندی: ڕاسته‌ خوێندن له‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستان و عیراق چه‌ند كاریگه‌ریەكی ئه‌رێنی بۆ خودی فێرخواز به‌شێوه‌ی ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ دروست ده‌كات، كه‌ ڕه‌نگه‌ زیاتر تیكه‌ڵبوون به‌ كه‌لتوری جیاواز و ژیانی نه‌ته‌وه‌ جیاوازه‌كان زۆرتر و زیاتر فێرخوازه‌كانمان شاره‌زاتر و چاوكراوه‌تر بكات له‌ ڕووی زانستیشه‌وه‌ به‌ هه‌مان شێوه‌ یان زیاتر. بەڵام وه‌ك ئاشكرایه‌ هه‌ر خوێندکارێک له‌ كوردستان كاتێك بۆ درێژه‌دان بۆ خوێندن ڕووده‌كاته‌ هه‌ر وڵاتێكی دراوسێ یاخود هه‌ر وڵاتێكی تری ئه‌م دونیایه‌ .
پێویستی به‌ خه‌رجیه‌كی زۆر ده‌بێت و ده‌بێته‌ بارگرانیه‌كی هه‌ستپێنه‌كراو بۆ سه‌ر ئابووری كوردستان و كاریگه‌ریه‌كانی به‌ شێوه‌ی پله‌به‌ندی ده‌خاته‌ سه‌ر هه‌موو سێكته‌ره‌كانی گه‌شه‌سه‌ندنی بواری ئابووری.

خەڵک: پێتان وایە دەبێ چی بکرێت؟
نه‌وزاد مەجید هه‌مه‌وه‌ندی: پێویسته‌ زه‌مینه‌سازی و ئاسانكاری بكرێت له‌ بواری خویندن به‌تایبه‌تی خوێندنی باڵا، كه‌ من پێم وایه‌ زۆربه‌ی لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار كه‌مته‌رخه‌مه‌ و درك به‌م به‌هه‌ده‌ردانه‌ ناكه‌ن، كه‌ له‌ ڕێگای خوێندنه‌وه‌ بڕێكی زۆری سه‌رمایه‌ و سیوله‌ی ئه‌م وڵاته‌ ده‌برێته‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستان، ‌ناكرێت هه‌ڵوه‌سته‌یه‌كی وردی دڵسۆزانه‌ی له‌سه‌ر نه‌كه‌ین و به‌ ووردی به‌دوای چاره‌سه‌ری ئه‌م دۆخه‌دا نه‌گه‌ڕێین.

خەڵک: هۆکار چیە خوێندکار پەنا بۆ دەرەوە دەبات؟
نه‌وزاد مەجید هه‌مه‌وه‌ندی: چوونی ئه‌م هه‌موو فێرخوازه‌ بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات به‌شێكی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ دروستكردنی ئه‌م ئاسته‌نگه‌ لاوه‌كیانه‌ی بۆ خودی فێرخوازان دروستی ده‌كه‌ن، تاوەكو نه‌توانێ به‌ ئاسانی درێژه‌ به‌خوێندن بدات له‌ ناوخۆی كوردستان و‌ زۆرجار ناهاوسه‌نگی ڕێژه‌ی كۆنمره‌كانی پۆلی دوانزه‌ به‌رامبه‌ر به‌ داواكارییه‌كانی خوێندکاران، بۆیە وا له‌ خوێندكار ده‌كات بیرۆكه‌ی خوێندنی ده‌ره‌وه‌ی وڵات هه‌ڵبژێرێت، ڕه‌نگه‌ توانا ئابووری خانه‌واده‌كه‌شی ئەوە نەبێت ئه‌م ئه‌ركه‌ له‌ ئه‌ستۆبگرێت، به‌ڵام زۆرجار له‌ پێناوی دواڕۆژی ڕۆله‌كه‌یان دایك و باوك به‌ناچاری شان ده‌ده‌نه‌ به‌ر ئه‌م ئه‌ركه‌ قورسه‌ و خه‌رجی خوێندنه‌كه‌ له‌ ئه‌ستۆ ده‌گرن .دوای ته‌واوكردنی خویندنیان زۆرجار هه‌ندێك له‌ بواره‌كانی خوێندن توانای دۆزینه‌وه‌ی هه‌لی كاری بۆ ده‌ڕه‌خسێت، به‌ڵام زۆرینه‌یان دوای ته‌واوكردنی خوێندنه‌كه‌یان ته‌نها چاوه‌رٍێی دامه‌زراندنن له‌ كه‌رتی گشتی کە ئه‌مه‌ش خۆی له‌ خۆیدا گرانتركردنی بوودجه‌ی گشتیه‌ .

خەڵک: پێتان وایە ساڵانە چەند پارە بەهۆی خوێندن دەچێتە دەرەوەی وڵات؟
نه‌وزاد مەجید هه‌مه‌وه‌ندی: به‌ پێی به‌دواداچونێكم بۆ خه‌رجیه‌كانی به‌شێك له‌ زانكۆكانی وڵاتانی توركیا و به‌ریتانیا، چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌م هه‌موو پاره‌ نه‌قدیه‌ كاریگه‌ری ده‌بێت له‌سه‌ر ئابووری كوردستان و ناوچه‌كه‌، كه‌ ئه‌مه‌ ڕێژه‌یه‌كی كه‌می ژماره‌ی خوێندكارانه‌ له‌ كۆی ئه‌م وڵاتانه‌ی ده‌ره‌وه‌ كه‌ فێرخوازان په‌نای بۆ ده‌به‌ن .

بەنموونە وڵاتی توركیا؛
ژماره‌ی خوێندکارانی كورد ته‌نها له‌ وڵاتی توركیا له‌ ساڵانی 2018 -2019 سه‌روی 6000 خوێندکاری تێپه‌راندوه‌، هه‌ر خوێندکارێک ئەگەر بۆ خوێندنی ماسته‌ر و دكتۆرا ڕووی له‌م وڵاته‌ كردبێت له‌ ماوه‌ی دووساڵی خوێندنی پێویستی به‌ 20,000 هه‌زار تاوەكو 30,000 دۆلار بووه‌، وه‌ بۆ به‌كالۆریۆس زۆر زیاتر به‌هۆی زیاتر مانه‌وه‌یان له‌ وڵاته‌كه‌ .
بۆ نموونه‌ :- ئه‌گه‌ر بۆ هه‌ر فێرخوازێكی خوێندنی ماسته‌ر بڕی 25,000 دۆلار وه‌ربگرین كه‌ ژماره‌یان 3,000 خوێندکار ده‌بێت له‌ كۆی ئه‌م شه‌ش هه‌زار خوێندکارە بۆمان ده‌رده‌كه‌وێت له‌ ماوه‌ی دووساڵی خوێندنی ماسته‌ر بڕی 75,000,000 دۆلار پاره‌ی نه‌قدی له‌ كوردستانه‌وه‌ چۆته‌ وڵاتی توركیا .

ماسته‌ر: 3000 خوێندکار *25,000 $ = 75,000,000 دولار له‌ته‌نها ماوه‌ی دوو ساڵ پاره‌ له‌ كوردستان چووه‌ بۆ وڵاتی توركیا
هەروەها خوێندکاری دكتۆرا ژماره‌یان نزیك ده‌بیته‌وه‌ له‌ 500 قوتابی، كه‌ هه‌ر خوێندکارێک بڕی 35,000 دۆلاری خه‌رجی ده‌بێت بۆ ته‌واو كردنی دكتۆراكه‌ی، كه‌واته‌ بڕی 17,000,000 دۆلار پاره‌ی نه‌قدی له‌ كوردستانه‌وه‌ چوه‌ بۆ وڵاتی توركیا .
دكتورا 500 خوێندکار * 35000 دولار = 17,500,000 دولار له‌ ماوه‌ی چوار ساڵی خوێندنی چۆته‌ ئه‌م وڵاته‌ .

ئه‌گه‌ر باس له‌ ڕێژه‌ی خوێندکارانی به‌كالۆریۆس بكه‌ین كه‌ هه‌میشه‌ ڕێژه‌ و ژماره‌ی فێرخوازه‌كانی زیاتر بووه‌ له‌ ڕێژه‌ی خوێندكارانی خوێندی باڵا به‌هۆی نزمی كۆنمره‌كانیانه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئاره‌زووی خودی فێرخواز .
بۆ نموونه‌:- خوێندکارانی به‌شه‌كانی ده‌رمانسازی و پزیشكی و به‌شه‌ ئه‌ندازیاریه‌كان به‌ نموونه‌ وه‌ربگرین ڕێژه‌كه‌یان ده‌گاته‌ 2500 خوێندکار كه‌ بۆ هه‌ر خوێندکارێک 5000 دۆلار ته‌نها پاره‌ی خوێندنه‌كه‌یه‌تی و خه‌رجی ساڵێكی هه‌ر خوێندکارێک نزیك ده‌بێته‌وه‌ له‌ 5000 دۆلار به‌ خه‌رجی كرێی خانوو و خواردن و كرێی كاره‌با و ئاوو هاتووچۆ وه‌ ماوه‌ی خوێندنی به‌شه‌ پزیشكیه‌كانیش شه‌ش ساڵه‌ هه‌ربۆیه‌ ئه‌گه‌ر كۆیان بكه‌ینه‌وه‌ له‌ ماوه‌ی ئه‌م شه‌ش ساڵه‌ی خوێندنیان بڕی 150,000,000 دۆلار پاره‌ی نه‌قدی (كاش) له‌ كوردستانه‌وه‌ چۆته‌ وڵاتی توركیا . كه‌ ڕه‌نگه‌ خه‌رجیه‌كان له‌ كه‌سێكه‌وه‌ بۆ كه‌سێكیتر زۆر جیاوازبێت .
2500 قوتابی * 5000 دۆلار خوێندن + خه‌رجی ساڵێكی 5000 دۆلار بیت * 6 ساڵ = 150,000,000 دۆلار له‌ ماوه‌ی ئه‌م شه‌ش ساڵەی خوێندنی له‌م وڵاته‌ خه‌رجی كردوه‌ جگه‌ له‌ هه‌ندیك خه‌رجی زیاتر كه‌ به‌پێی كه‌سه‌كه‌ ده‌گۆڕێت
كوی گشتی = 242,500,000 دۆلار پاره‌ی نه‌قد له‌ كوردستانه‌وه‌ چووه‌ بۆ وڵاتی توركیا.

هاوکات وڵاتی به‌ریتانیا به‌ نموونه‌ وه‌ربگرین :-
به‌ پێی به‌دواداچونه‌كانم بۆ ئه‌م بابه‌ته‌ ژماره‌ی خوێندکاران له‌م وڵاته‌ له‌ نێوان ساڵانی 2010 – 2020 نزیكه‌ی 2300 خوێندکاری تێپه‌راندوه‌.

خه‌رجی خوێندنی به‌كالۆریۆس بۆ هه‌ر ساڵێك 10,000 دۆلار تاكو 22000 دۆلاره‌
خه‌رجی خۆیندنی ته‌نها ساڵێكی خوێندنی ماسته‌ر له‌ وڵاتی به‌ریتانیا 16,000 دۆلار تاكو 21,300 دۆلاره‌، دكتورا بۆ هه‌ر ساڵێك له‌ نێوان 11,500 دۆلار تاكو 20,000 دۆلارە

2300 قوتابی × 17,000 دۆلار خوێندنی یه‌ك سال × 4 سال = 156,400,000 ملیون دولار ته‌نها باره‌ی خوێندن 4 ساڵی خوێندن له‌ كوردستانه‌وه‌ چووه‌ته‌ وولاتی به‌ریتانیا، كه‌ كۆی گشتی خه‌رجی خوێندکاران له‌م دوو وڵاته‌ ده‌كاته‌ سه‌روی 290,900,000 دۆلار

وه‌ شایه‌نی باسه‌ هه‌ندێك له‌ خه‌رجی تر هه‌یه‌ كه‌ خویندكار پێویسته‌ له‌پاڵ خه‌رجی زانكۆ ئه‌ركی ئه‌م خه‌رجیانه‌ش له‌ ئه‌ستۆ بگرێت بۆ نموونه‌
خه‌رجی ڕسوماتی ته‌ندروستی بۆ ماوه‌ی 9 مانگ 533 دۆلاره‌ كه‌ ئیجباریه‌ هه‌ر ده‌بێت ئه‌نجامی بدات، خه‌رجی نیشته‌جێبوون له‌ شارێك بۆ شارێكیتر گۆرانكاری به‌سه‌ر دادێت
بۆ نموونه‌ كه‌سێك سینگل واتا به‌ته‌نها بژیێت كرێی خانوه‌كه‌ی له‌ 260 دۆلاره‌وه‌ ده‌سپێده‌كات تاكو 1000 دۆلار به‌گوێره‌ی كه‌سه‌كه‌ گۆرانكاری به‌سه‌ر دادێت. بۆ خێزانیش له‌ 650 دۆلار تاكو 2100 دۆلار هه‌ڵده‌كشێت.

خەڵک: کەواتە پێویستە چی بکرێت؟
نه‌وزاد مەجید هه‌مه‌وه‌ندی:‌ پێشنیار ده‌كه‌م حكومه‌تی هه‌رێم له‌ ڕێگای زانكۆكانه‌وه‌ ڕێگا خۆشبكات بۆ هێنان و دروستكردنی هه‌لی خوێندن بۆ وڵاتانی ئیقلیمی و خواروو ناوه‌ڕاستی عیراق و فێرخوازانی هه‌رێمی كوردستان، چونکە به‌ هاتنی فێرخوازی بیانی هه‌م حكومه‌ت داهاتی زیاد ده‌بێت و هه‌م هه‌لی كار به‌ڕێژه‌یه‌كی به‌رچاو زیاد ده‌كات له‌ هه‌مان كاتدا له‌ بڕی ئه‌وه‌ی سیوله‌ و پاره‌ی نقد بڕواته‌ ده‌ره‌وه‌ی كوردستان به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ سیوله‌ و نقد له‌ ناوخۆ زیاد ده‌كات .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان