ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

ئابوری

“ئەم بڕیارانە هەرێمی كوردستان لە ڤایرۆس دەپارێزێ و بازاڕ و ئابوورییەكەشی دەبوژێنێتەوە و خەڵكەكەشی دڵخۆش دەكات”

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی لیژنەی دارایی و ئابووری پەرلەمانی كوردستان، بۆ بوژانەوەی ئابووری و دڵخۆشكردن و خۆپاراستن لە ڤایرۆسی كۆرۆنا و چەند پێشنیارێك ئاڕاستەی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران و جێگرەكەی دەكات.

سۆران عومەر ئەندامی لیژنەی دارایی و ئابووری پەرلەمانی كوردستان لە یاداشتێكدا كە ئاڕاستەی سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم و جێگرەكەی كردووە دەڵێت: پێویستە حكومەت بۆ سەرجەم كۆمپانیا و كارگە و خاوەن پیشەكان، بڕیاری لێخۆشبوون لە باج و ڕسومات و پێبژاردنەكان لەسەرجەم وەزارەتەكان لە 1/3/2020 تاكو 1/6/2020 دەربكات و لێخۆش بوون لە پگێڕانەوەی پێشینە كەڵەكەبووەكان دەربچێت.

هەروەها، بە پێویستی دەزانێت بەهای گومرگی بۆ كاڵاكانی پێویست بە بازاڕ و بەكارهێنانی پێداویستی ڕۆژانەی خەڵك بۆ ئاستێكی باش كەم بكرێتەوە.

سۆران عومەر پێشنیاریش دەكات: بڕیاری كۆكردنەوەی داهاتی شارەوانییەكان لە كرێی تابلۆ و خۆڵ و خاشاك ڕابگیرێ، لێخۆش بوون لە كرێی كارەبا و ئاو بۆ ماوەی 3 مانگ لێخۆش بوونی بۆ دەرچێ بۆ ماڵان و كارگە و كۆمپانیا و بازاڕەكان.

دەشڵێت: دەتوانرێ كارێكی یاسایی بۆ ئازاد كردنی بەشێك لەو زیندانیانەش دەربچێ كە حوكمەكانیان كەمی ماوە وەك كاركردن بە ئازادبوونی بەمەرج بۆ سەرجەم زیندانیان تاكو لەم كاتەدا ئەوانەی دەگونجێ بگەڕێنەوە نێو خانەوادەكانیان.

 

دەقی یاداشتەكە:

بۆ : سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران

جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی وەزیران

ئەم بڕیارانە هەرێمی كوردستان لە ڤایرۆس دەپارێزێ و بازاڕو ئابوریەكەشی دەبوژێنێتەوە و خەڵكەكەشی دڵخۆش دەكات

سۆران عومەر / ئەندامی لیژنەی دارایی و ئابوری پەرلەمانی كوردستان

خەڵكی كوردستان لە ساڵی 2014 ەوە بە خاوەن كارو سەرمایەو موچەخۆرو بێ موچەو كاسبكارەوە بارگرانی لەسەربووەو قەیران لەگەڵ ئەم حكومەتەدا تێدەپەڕێنێ، ئێستە كە بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆناوە ژیان چۆتەوە نێو ماڵەكان و هاتوچۆ ڕاگیراوە، بازاڕ وەستاوە، حكومەت ڕێكاری بەرەنگاربونەوەو خۆپارێزی لە نەخۆشییەكە پیادەكردووە، بارێكی نائاسایی بەڕێوە دەچێت، خەڵك پابەندی بەبڕیارو ڕێنماییەكانی حكومەتەوە دەربڕیوەو هەماهەنگ و هاوكاریشە، سەرەڕای ئەوەی لە ناوەڕاستی مانگی ئازاری 2020 دایە بەڵام هێشتا موچەی دوو وەزارەتی مانگی 12ی ساڵی 2019 ی پێ دراوە.

ئەركی حكومەتە لە وەها دۆخێك دا ساڵانە بەشە بودجەیەك تەرخان بكات بۆ ڕوداوی لەناكاوو سروشتی، وەك ئەمەی لەئێستەدا بەرۆكی دونیاو هەرێمی كوردستانی گرتووەو چاوەڕوان نەكراو بوو بەڵام حكومەتی تەندروست بەردەوام بڕێك لەبودجە دادەنێ بۆ هەر كارەسات و پێشهاتێك لەدەرەوەی دەسەڵاتی خۆی تا لەو كاتەدا توشی كەموكوڕی نەبێ، بەڵام بەداخەوە حكومەتی هەرێم هیچ كات ئەمەی نەكردووە بۆیە ئێستە داوای كۆمەك و هاوكاری لەهاوڵاتیان و خاوەن سەرمایە دەكات بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە، بۆخۆی تاكو ئێستە هیچ بودجەیەكی دانەناوە بۆ خۆپارێزی و بەرەنگاربونەوەو چارەسەری ڤایرۆسی كۆرۆنا!

بەڵام خەڵك و خاوەن سەرمایەكانیش ئەوەی پێیان بكرێ و كرابێ لەكۆمەك و پشتیوانی و دروست كردنی نەخۆشخانەو پێداویستی پزیشكی درێغییان نەكردووە بەمەرجێ بەشێكی زۆر لەو خاوەن كارو كۆمپانیانە پارەی پرۆژەو كاریان لای حكومەتەو چەندین ساڵە حكومەت نەیتوانیوە ئەو مافەیان بۆ بگەڕێنێتەوە، نەیتوانیوە بەچەند بڕیارێك بارگرانی سەرشانیان لە باج و ڕسومات و كارئاسانی گۆمرگی و هاوردەو هەناردە سوك بكات.

ئێستە كاتی ئەوەیە حكومەتی هەرێمی كوردستان چەند بڕیارێك بدات لەبەرژەوەندی موچەخۆرو خەڵك و خاوەن كارو بەڵێندەرو وەبەرهێن و كۆمپانیاكان.

بۆ سەرجەم كۆمپانیاو كارگەو خاوەن پیشەكان، بڕیاری لێخۆش بوون لە باج و ڕسومات و پێبژاردنەكان لەسەرجەم وەزارەتەكان لە 1/3/2020 تاكو 1/6/2020 دەربچێت.

لێخۆش بوون لە پگێڕانەوەی پێشینە كەڵەكەبووەكان دەربچێت.

چونكە بەم بڕیارە وادەكات كۆمپانیاو كارگەكان و بازاڕەكان كە ئێستە بەهۆی ئەم دۆخەوە كاریان كەمیكردووەو بازاڕ بەتەواوی پوكاوەتەوە لەكردنەوەی بازاڕو كاردا جوڵەی بازاڕو بازرگانی بچێتە ئاستێكی باش و هاوكارییە بۆ ئەوەی پاش كۆرۆنا بازاڕی هەرێمی كوردستان توشی مایەپوچی نەبێ و كۆمپانیاو كارگەكان بەهۆی زیانكردنەوە نەوەستن لەكار.

پێویستە بەهای گومرگی بۆ كاڵاكانی پێویست بەبازاڕو بەكارهێنانی پێداویستی ڕۆژانەی خەڵك بۆ ئاستێكی باش كەم بكرێتەوە.
ئەو كۆمپانیاو وەبەرهێنانەی پارەیان لای حكومەتی هەرێمە پاش ئەم دۆخە پارەكانیان كە هی پرۆژەیە پێیان بدرێتەوە تا توشی مایەپوچی و پوكانەوە نەبن و پرۆژەكان زیاتر دەست پێ بكەنەوەو هەلی كار بڕەخسێت.

پێویستە بڕیاری كۆكردنەوەی داهاتی شارەوانیەكان لە كرێی تابلۆو خۆڵ و خاشاك ڕابگیرێ، لێخۆش بوون لە كرێی كارەباو ئاو بۆ ماوەی 3 مانگ لێخۆش بوونی بۆ دەرچێ بۆ ماڵان و كارگەو كۆمپانیاو بازاڕەكان.
دەتوانرێ كارێكی یاسایی بۆ ئازاد كردنی بەشێك لەو زیندانیانەش دەربچێ كە حوكمەكانیان كەمی ماوە وەك كاركردن بە ئازادبوونی بەمەرج بۆ سەرجەم زیندانیان تاكو لەم كاتەدا ئەوانەی دەگونجێ بگەڕێنەوە نێو خانەوادەكانیان.

بودجەیەكیش تەرخان بكات بۆ ئەم دۆخە نائاساییەی كۆرۆنا كە پێك بێت لەبودجەی بەكارخستنی سەرجەم وەزارەتەكان جگە لە بودجەی بەكارخستنی ئەو وەزارەتانەی كەلەم بەرەنگارییەی كۆرۆنادا لەكاری زیاتردان وەك تەندروستی و ناوخۆو ئاسایش.
حكومەتی هەرێم پێویستە سوپاس گوزاری خەڵكی كوردستان بەم بڕیارانە بكات، ئەوكات دەتوانی بەدەنگێكی بەرزتر داوای كۆمەكی زیاتر بكات لەهاوڵاتیان و سەرمایەداران.

زۆرینەی وڵاتان كە توشی ئەم ڤایرۆسی كۆرۆنا بوون بڕە پارەیەكی زۆریان تەنها بۆ لێكۆڵینەوەی زانستی بۆ دۆزینەوەی پێكوتەو چارەسەر تەرخان كردووە كە ئێستە ئەوەمان نیە.

چونكە خەرجی ئێستەی حكومەتی هەرێم بۆ خۆپارێزی و بەرەنگار بونەوەی ئەم ڤایرۆسە بۆ پارێزگاریە لە كۆی قەوارەی هەرێم و ئابورییەكەی و خەڵكی هەرێمی كوردستان.

ك.ج

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

نوێنەران داوا دەكات نرخی نەوت لە بودجەدا زیادبكرێت

خەڵك – بەشی هەواڵ

لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ڕایدەگەیەنێت، ئەوان سوورن لەسەر ئەوەی ئەو نرخەی كە لە پڕۆژە یاسای بودجەی 2021دا بۆ بەرمیلێك نەوت دانراوە زیادبكرێت.

دارایی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق ڕایگەیاند، جیاوازییەكی زۆر لە نێوان ئەو نرخەی كە لە پڕۆژە یاسای بودجەی 2021دا بۆ بەرمیلێك نەوت دانراوە هەیە لەگەڵ ئەو نرخەی كە بەشێوەیەكی پراكتیكی دەفرۆشرێت و دەگاتە نزیكەی 15 دۆلار، بۆیە ناكرێت پڕۆژە یاسای بودجە بەو نرخەی حكومەت دیاریكردووە تێپەڕێنرێت.

عیساوی ئاماژە بەوەشدەكات، كە پێویستە لیژنەی دارایی نوێنەران بەڕاوێژكردن لەگەڵ حكومەت ئەو جیاوازییە زۆرەی لە نرخی دیاریكراوی نەوتدا هەیە كەمی بكەنەوە بۆ 5 تا 6 دۆلار.

ئەو ئەندامەی لیژنەی دارایی ڕوونیشی كردووەتەوە، بەرزكردنەوەی نرخی نەوت لە پڕۆژە یاسای بودجەدا دەبێتەهۆی كەمكردنەوەی ئەو ڕێژە زۆرەی لە كورتهێنانی بودجەدا هەیە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

ئابوری

خەڵك؛ چوار بژاردە بۆ لێبڕینی مووچەی فەرمانبەران ئاشكرادەكات

خەڵك- بەشی هەواڵ
ئەندامێكی لیژنەی دارایی لە پەڕلەمانی عیراق ئاشكرای دەكات، چوار بژاردە لە لیژنەكەیان سەبارەت بە دۆسیەی لێبڕینی مووچەی فەرمانبەران گفتوگۆی لەسەر دەكرێت و دەشلێت: “تا ئێستا بەتەواوی هیچ بژاردەیەكیان یەكلایی نەبۆتەوە”.

جەمال كۆچەر، ئەندامی لیژنەی دارایی لە پەڕلەمانی عیراق بۆ (خەڵك) ئاماژەی بەوەكرد، لیژنەكەیان بەردەوامە لە كارەكانی و گفتوگۆكانی لەگەڵ سەرجەم لایەنەكان درێژەی هەیە و كارەكانیان دابەشكردووە بەسەر سێ‌ بەشدا، كە یەكەمیان بۆ گوێ گرتنە لە بۆچوونی پەڕلەمانتاران دەربارەی پڕۆژە یاسای بودجە و دووەمیان گفتوگۆكانە لەناو لیژنەی دارایی و سێیەمیان لەڕێگەی لیژنە لاوەكییەكانەوە گفتوگۆ لەگەڵ وەزارەت و فەرمانگەكان بەردەوامە.

ئاماژەی بەوەشكرد، بۆ بابەتی لێبڕینی مووچەی فەرمانبەران سێ‌ بژاردە هەیە، كە یەكەمیان ئەو بژاردەیەیە، كە حكومەت لەناو پڕۆژە یاساكە جێگیری كردووە و بژاردەی دووەم بریتیە لە بەرزكردنەوەی ئاستی ئەو مووچەیەی لێبڕین دەیگرێتەوە، كە ئێستا لە 550 هەزار دینارەوە دانراوە و بۆ ئەوەش گەیشتوینەتە ئەو بۆچوونەی بكرێتە سەرووی ملیۆنێك دینار.

ئاشكراشی كرد، بژاردەی سێیەم بریتییە لە جێبەجێ‌ كردنی یاسای باجی دەرامەتی ژمارە 113 و بژاردەی چوارەم ئەوەیە، كە بەتەواوی لێبڕین لاببرێت و ڕەتبكرێتەوە.

ئەو پەڕلەەمانتارە كوردە وتیشی، “ئەوانە بژاردەن و پەنا بۆ هیچ یەكێكیان نابرێت تاوەكو توێژینەوەی تەواوی لەسەر نەكرێت و بۆ ئەوەش ڕاوێژكارەكان ڕاسپێردراون لە لیژنەی دارایی تاوەكو وردەكارییەكەی ئامادە بكەن تاوەكو ئەنجامەكەیمان بۆ دەربچێت لە هەردوو ڕووەوە، چی لەڕووی ئەنجامی لێبڕینەكە بۆ حكومەت و هەروەها ئەو قورساییەی دەچێتە سەر فەرمانبەران بەهۆی لێبڕینەكەوە.

جەختیشی كردەوە، بەم ززوانە یەكێك لەو بژاردانە یەكلایی دەبێتەوە و بڕیاری پێویستی لەسەر دەدرێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان