ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

سەرۆكی دادگای تاوانی هەولێر، پێشنیاری یاسایەكی لێبوردنی گشتی تۆكمە بۆ حكومەت دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

سەرۆكی دادگای تاوانی هەولێر، داوا لەدادخواز و خاوەن مافەكان دەكات بەهۆی ئەو بارو دۆخە دژوارەی ڕووی لەسەرجەم مرۆڤایەتی كردوە بەهۆی ڤایرۆسی كۆڕۆنا، كە ژیانی سەرجەم مرۆڤایەتی خستۆتە مەترسی بەگەورەیی خۆیان لەتۆمەتبارەكان خۆش بن.

عەبدولباست فەرهادی، سەرۆكی دادگای تاوانی هەولێر، لە پەڕەی تایبەتی خۆی لەتۆڕی كۆمەڵایەتی فەیسبوك، دەقی نامەیەكی بڵاو كردۆتەوە بۆ وەرگرتنی ڕاو پێشنیاری دادوەران و نوسیوویەتی: هەرچەندە دەزانم هەندێكیان شایەنی لێبوردن و لێخۆشبون نین، بەڵام لێبوردن و لێخۆشبون كاری كەسانی جوامێرو لەخوا ترسە، بۆیە داوا لەدادخواز و خاوەن مافەكان دەكەم بەگەورەیی خۆیان لەتۆمەتبارەكان خۆش بن.

هاوكات لە نوسینەكەیدا، داواش لەحكومەت و پەرلەمان دەكات ڕەچاوی بارودۆخی ناهەموارو دژواری ناوخۆو و دەرەوە بكەن بەهۆی ڤایرۆسی كۆرۆنا، بەزوترین كات یاسایەكی لێبوردنی گشتی تۆكمە دەربكەن بەبێ كەموكوڕی و سود لە ڕاوسەرنجی دادوەران وەربگیرێ.

دەقی نامەكە
خۆشەویستان ئەمەی خوارەوە دەقی نامەیەكمە ٢٠٢٠/٣/١٧ ئاراستەی دادوەرە بەرێزەكانم كردوە لە گروپی دادوەران لە ڤایبەر، وا وێنەێكی دەخەمە بەردیدەتان بۆ ڕادەربرین دەربارەی پێشنیارەكە.
— ھەرلێرە داوا لەگشت دادخواز و خاوەن مافێك دەكەم بەرامبەر ئەو تاوانبارانەی تاوانیان دەرهەق كردون هەر جۆرە تاوانێك لەبەر ئەو بارو دۆخە دژوارەی ڕووی لەسەرجەم مرۆڤایەتی كردوە بەهۆی پەتاو ڤایرۆسی كۆرۆنای بەچاو نەبینراو كە ژیانی سەرجەم مرۆڤایەتی خستۆتە مەترسی، بەگەورەیی خۆتان لەتۆمەتبارەكان خۆش بن هەرچەندە دەزانم هەندێكیان شایەنی لێبوردن و لێخۆشبون نین، بەڵام لێبوردن و لێخۆشبون كاری كەسانی جوامێرو لەخوا ترسە لەڕاهی خودا.
— داوا لە حكومەت و پەرلەمانیش دەكەم ڕەچاوی بارودۆخی ناهەموارو دژواری ناوخۆوو دەرەوە بكەن بەهۆی ئەم ڤایرۆسی كۆرۆنایە ئەم پێشنیارەی خوارەوە پەسەندبكەن و بەزوترین كات یاسایەكی لێبوردنی گشتی تۆكمە دەربكەن بەبێ كەموكوڕی و سود لە ڕاوسەرنجی دادوەران وەربگیرێ.
(دادوەرانی بەرێز سڵاوتان لێ بێ داواكارم لەیەزدان ھەموتان و خانەوادەتان و كەسوكارتان دورە بەڵاو تەندورست بكا)
خۆشەویستان لەم بارودۆخە ناخۆش و دژوارە كەسانێكی زۆر هەن بەهۆی تاوانكردن و هەڵسوكەوتی تاوانكاریان ئێستا بە بریارو فەرمان و حوكمی ئێمە وەك دادوەرو بەپێی یاساكان گیراون یا حوكم دراون لە كونجی گرتوخانەو زیندانەكان رۆژو شەو دەكەنەوە، هەرچەندە ئێمەی دادوەر لەگەڵ دەركردنی یاسا و بریاری لێبوردنی گشتی نین و نەبوین لەبارو دۆخی ئاسایی چونكە بەچاوی خۆمان دەبینین زۆربەی ئەوانەی سودمەند بوینە لە یاساكانی لێبوردنی گشتی وتایبەت پاش ماوەێكی كەم تاوانیان ئەنجامداوەتەوە ئەگەر تاوانی گەورەترو ترسناكتریان ئەنجام نەدابێ هۆكاریش زۆرن بۆ دوبارە تاوانكردنیان.
من لێرە دەمەوێ گفتوگۆ لەسەر ئەوبارودۆخەی ئێستا بكەم لەسەرتاپای جیهان و بێدەسەڵاتی ووڵاتەزلهێزەكان و دەستەوەستانیان بەرامبەر ڤایرۆسێكی بەچاو نەبینراوو وەستانی جوڵەو بازرگانی و دامودەزگاكان.
سوپاس بۆ خوا كەتائێستا ڕەوشەكە لەروی كۆنترۆڵكردن و خۆپاراستن لەدەست دەرنەچوە لەهەرێمی كوردستان گرتوخانە و زیندانەكان سەلامەتن بەڵام خوانەخواستە ئەم پەتایەی لێ بڵاوبێتەوە كەسانێكی گیراو یاحوكمدراوی وای تێداهەن تاوانی بەئەنقەستیان نەكردوە یا بارودۆخێكی دژوار تێیگلاندون خۆ ئەگەر پەتا بلاوبۆوە و توش بون و گیانیان لەدەستدا هەستی ئێمەی دادوەر چی دەبێ؟ راستە كەس لەخۆڕا ناگیرێ و حوكم نادرێ بەڵام لایەنە مرۆڤایەتیەكە و هاندانی خەڵكە ناكۆك و دوژمندارەكان بۆ ئاشتەوایی و لێبوردەیی بەتایبەتی لەم بارودۆخە كە دەكرێ بە تۆفانی نوح بەراورد بكرێ كە سەرتاپای دونیای گرتۆتەوە هەرچەندە بیروبۆچونی جیای لەسەرە ئایا دەستكردی زلهێزەكانە یاشتی دی بەڵام گومانی تێدانیە هەموجیهانی گرتۆتەوە.
لەسۆنگەی بەرپرسیاریەتیم بەرامبەر خودا و ویژدانی خۆم وەك مرۆڤێك پێش دادوەربونم داوا لە ئێوەی زێدە خۆشەویست دەكەم، باگفتوگۆ لەسەر زەرورەتی دەركردنی یاسایەكی لێبوردن بكەین.
* ئایا لەگەڵ دەركردنی یاسایەكی تۆكمەی لێبوردنی گشتی یانا؟
* ئەگەر پشتگیری دەركردنی یاساكەی، پێت باشە ئێمەی دادوەران پرۆژەی یاساكە دابرێژین بە حوكمی شارەزایی و سود وەرگرتن لە كەموكوڕی و هەڵە زەقەكانی یاساكانی پێشتر و بیدەینە پەرلەمان یا پەرلەمان خۆی دایبرێژن و بیكەنە یاسا؟
* كام جۆرە تاوان بگرێتەوە ؟
*ئەو مەحكومانەی بەر لێبوردن بكەون چۆن وابكرێ جارێكی دی نەگەڕێنەوە بۆ تاوانكرد؟)

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

گەرمیان.. هەوڵێكی سووتاندنی زیندانی گرتن و گواستنەوە شكستی پێهێنرا

خەڵك – بەشی هەواڵ

لەگرتن و گواستنەوەی گەرمیان ،ھەوڵی سوتاندنی زیندانەكەیاندا و پۆلیس كۆنتڕۆڵی زیندانەكەی كردووە.

ڕائید سلێمان عەزیز بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بە كەناڵی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند، گۆڕینی سیستمی پێدانی مۆبایل بەزیندانیەكانیانمان گۆڕیوە، بەشێك لە زیندانییەكان ئەمەیان پێ ناخۆش بووە، بەشێكی تری زیندانیەكان ئەمەیان بەھەل زانیوە، ھەوڵیانداوە چەند بەتانیەكی ناو ھۆڵی ژوورەكەیان بسوتێنن، ھەرزوو پۆلیسی زیندان چوونەتە ژورەوە و توانیویانە كۆنتڕۆڵی بارودۆخەكە بكەن.

ڕائید سلێمان عەزیز ئاماژەی بەوەشدا، بیانووی ئەو ھەوڵەی زیندانییەكان بۆ ئەوەبووە كە داوادەكەن دادگایی بكرێن، چونكە پێیان واییە ماوەیەكی زۆرە لەزیندانن و دادگاییكردن و یەكلایكردنەوەی كەیسەكانیان دواكەوتووە.

بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان ڕوونیشی كردەوە، تەنھا لەیەك ھۆڵی زیندانەكە ئەم ھەوڵە دراوە لەلایەن چەند ئاژاوەگێڕێكەوە، بەلام ڕێگەنەدراوە بەتانی و كەلوپەلەكان بسوتێنرێن و ئەو زیندانیانەش لەلایەن دادوەرەوە كەیسی تریان بۆ كراوەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ڕایدەگەیەنێت: ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات.

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ لە ڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاندووە، كاروانێكی نوێی هاوكاری لۆجستی و سەربازیی هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژ بە داعش لە خاكی عیراقەوە بەرەو ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون.

ڕوانگەكە باسی لەوەش كردووە، كاروانەكەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە 35 بارهەڵگری باركراو بە كەلوپەلی لۆجستی و سەربازیی و تانكەری سووتەمەنی پێكهاتوون و لە دەروازەی سنووری وەلیدی نێوان عیراق و سوریا و عیراق و ئوردنەوە بەرەو شاری قامیشلۆی ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون، دواتر ڕوویان كردووەتە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی لە حەسەكە و دێرەزوور.

جێی ئاماژەیە، ڕۆژی 10ی ئەم مانگەش كاروانێكی تری هێزەكانی سەربە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی كە لە 25 بارهەڵگر پێكهاتبوو و كەلوپەلی لۆجستی و چەكی قورسی وەك تۆپ و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشیان پێبووە لە هەرێمی كوردستانەوە ڕوویان كردبووە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانان لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان كرد، دواتر بەرەو كێڵگەی نەوتیی (عومەر و كۆنیكۆ) لە دێرەزوور بەڕێكەوتبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان