ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

میترۆ بۆ ناوخۆ و پێشمەرگە: ڕۆژنامەنووسان لەناو جەرگەی شەڕەكەن شایەنی ڕێزن

خەڵك- بەشی هەواڵ
سەنتەری میترۆ بۆ داكۆكی لە مافی ڕۆژنامەنووسان پەیامێك ئاڕاستەی هەردوو وەزارەتی ناوخۆ و پێشمەرگە دەكات و ڕایدەگەیەنێت، كە دەستهەڵگرن لە ڕێگرتن و هەراسانكردنی ڕۆژنامەنووسان.

سەنتەری میترۆ لەڕاگەیەنراوێكدا، كە وێنەی دراوە بە (خەڵك) ئاماژەی بەوەكردووە، “ئیدانەی هەڵسوكەوتی ناشارستانی ئەو هێزانە دەكەین، كە بڕیاری وەزیری ناوخۆ جێبەجێ ناكەن و كاری ڕۆژنامەنووسان بە كەم تەماشا دەكەن”.

دەقی بەیاننامەكە:

سەنتەری میترۆ داوا لە وەزراەتی ناوخۆو پێشمەرگەی حكومەتی هەرێمی كوردستان دەكات كاری رۆژنامەنوسان بەكەم تەماشا نەكەن، دەستهەڵگرن لە رێگرتن و هەراسانكردنیان، رۆژنامەنوسانیش لەناو جەرگەی شەڕی فایرۆسی كۆرۆنان، كارەكەیان شایەنی رێزە.

بە گوێرەی بەیانی ژمارە 11 كە لە 13ی ئازار دەچووە، واژۆی رێبەر ئەحمەد، وەزیری ناوخۆی لەسەرە و ئاڕاستەی هەردو پارێزگای هەولێر و سلێمانی كراوە”بڕیاری راگرتنی هاتوچۆ لە نێوان شارەكاندا، رۆژنامەنوس و كارمەندانی دەزگاكانی راگەیاندن ناگرێتەوە، بە مەرجێك لە كاتی هاتن و چوندا باجی ئەو دەزگایەیان پێبێت كە كاری تێدادەكەن.”

سەنتەری میترۆ لە كاتێكدا ئەركی هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆو پێشمەرگە بەرز دەنرخێنی، داوا دەكات رێگری و پێشێلكاری بەرامبەر میدیاكاران بوەستێنن و رێز لەو بریارە بگرێت كە” راگرتنی هاتوچۆ لە نێوان شارەكاندا، رۆژنامەنوس و كارمەندانی دەزگاكانی راگەیاندن ناگرێتەوە”

سەرنجمان داوە هیچ بەرپرسێكی باڵای حكومەتی هەرێم لەكاتی پێشكەشكردنی ووتەكانیدا جگە لە (سەرۆكی پەرلەمانی كوردستان، ریواز فایەق)، لە دورو نزیك سوپاسی رۆژنامەنوسان دەزگاكانی راگەیاندن ناكەن لە گواستنەوەی هەواڵ و بڵاوكردنەوەی هۆشیاری تەندروستی بۆ هاوڵاتیانی كوردستان.

سەنتەری میترۆ لە كاتێكدا داخوازی بۆ رۆژنامەنوسانی كوردستان دوپاتدەكاتەوەو داوایان لێدەكات ، لە قۆناغی خۆپاراستن لە ڤایرۆسی كۆرۆنادا پاڵپشتی ئەو هەڵمەتە نیشتیمانیە بكەن، كە بۆ بڵاوكردنەوەی ڕێنمایی و هۆشیاری خۆپارێزی تەندروستی بڵاوبكەنەوە پابەندی رێنماییەكانی تەندروستی و ئەمنی بن و نەبنە سەكۆیەك بۆ بەرهەمهێنانی ترس و پڕوپاگەندە.

لەهەمان كاتدا ئیدانەی هەڵسوكەوتی ناشارستانی ئەو هێزانە دەكەكات كە بریاری وەزیری ناوخۆ جێبەجێناكەن و كاری رۆژنامەنوسان بە كەم تەماشا دەكەن.
ئەمەش ئەو پێشێلكاریانەن كە لە 3 هەفتەی رابردوو گەیشتووە بە سەنتەری میترۆ و تۆمار كراون:

• نیوەرۆِی 25ی ئازار لە ناحییەی چوارقورنەی سەر بە ئیدارەی راپەڕین بازگەیەكی هێزەكان 70 هێزی پێشمەرگە، رێگرییان لە دوو تیمی كەناڵی سپێدە و پەیام كرد، (بروا عەلی،بەرزان ئەحمەد، رێناس ئەرسلان) چوون بۆ وەرگرتنی ئاماری توشبوان بەڵام وەك خۆیان باسیدەكەن ” هێرشیان بۆ هێنیان و سوكایەتیان بە تیمەكان كرد”.
• نیوەرۆی 24ی ئازار لەكاتی روماڵكردنی جموجۆڵی لەناكاوی بازاڕی دۆلارفرۆشانی شاری سلێمانی، هێزێكی ئاسایشی ناوخۆ بە دەمانچەی كارەبایی هێرشیانە كردە سەر تیمێكی كەناڵی ناوخۆییBMC ، كە پێك هاتبوون لە وێنەگرو پەیامنێری كەناڵەكە (زانا جەلال، پێشەوا بەختیار).
• رۆژی 22ی ئازاری 2020، لە كاتی ڕوماڵی ڕاستەوخۆدا لە شاری سلێمانی كامێرامانی سایتی ناسنیوز (ئاودێر عومەر) لەلایەن هێزێكی ئاسایشەوە ڕێگیری لێكراو و ئازار درا.
• رۆژی 22ی ئازار بنكەی پۆلیسی داسنیا لە پارێزگای دهۆك تیمی كەناڵی سپێدەیان دەسبەسەر كرد (ئازاد سعید،پەیامنێر، محمد حسێن،كامێرامان)
• رۆژی 20ی ئازار لەسەر سكاڵای ئەندامێكی پەرلەمانی كوردستان كوردستان، ئومێد حاجی بەڕۆشكی لە سایتی پرس میدیا لەلایەن بنكەی پۆلیسی نەررۆز دەستبەسەركرا.
• نیوەرۆی 20ی ئازار (سەفین حەمید و شڤان هەركی) لە ئاژانسی AFP و میدل ئێست ئیمێجسMiddle East Images، ویستویانە بچنە ئاكرێ پابەندبوونی هاوڵاتیان بە رێنمایی تەندروستی و بریاری قەغەكردنی هاتووچۆن روماڵبكەن، لە بازگەی پردی بێخمە رێگرییان لێكرا.
• رۆژی 14ی ئازار رێگری لە بێژەری كەناڵی NRT هەكار ئامێدی لە چوارتاوەو بەرەو ئۆفیسی كەناڵ دەچێت لە رێگادا لە بازگەی سیتەك رێگری لێكراوە، كارمەندانی بازگەكە پێیان ووتوە تەنها رێگە بە هێزی ئەمنی دەدەین.
• لە 7ی ئازار لە لایەن پۆلیسی شەقلاوە، هونەر مزوری ، كارمەندی جەزیرە دەست بە سەر كرا، بە كەفالەتی ١٠ ملیون دیناری ئیراقی ئازادكرا، دۆسییەكەی پەیوەندی بە پۆستێكی فەیسبەكەوە هەبوو سەبارەت بە ڤایروسی كورونا.

• رۆژی 1ی ئازار لە كۆمەڵگەی گومرگی حاجی ئۆمەران، لەناحیەیی حاجی ئۆمەران سەر بەقەزای چۆمان لە سنوری پارێزگای هەولێر رێگری كرا لە پەیامنێری رۆژنیوز (زۆزگ حەمەد مینە)، ئەو ویستوێتی وەك دەزگاكانی میدیای تر كە لەو شوێنە بوون ڕوماڵی جموجۆڵی بازرگانی و ڕێوشوێنە تەندروستی و ئەمنیەكان بكات بۆ ڕوبەڕوبونەوی ڤایرۆسی كۆڕۆنا.

لەبارەی METRO وە:
سەنتەری میترۆ لە ئابی 2009 بە هەوڵی كۆمەڵێك رۆژنامەنوس و بەرگریكاری مافی مرۆڤەوە، بە هاوكاری رێكخراوی پەیمانگای رۆژنامەنوسانی جەنگ‌و ئاشتی IWPR ی ئەمریكیدامەزاروە، بە ئامانجی چاودێری رەوشی ئازادی رۆژنامەنوسی لە هەرێمی كوردستانی عێراق.
میترۆ بە پێی یاسای رێكخراوە ناحكومییەكانی هەرێمی كوردستان ژمارە (1)ی ساڵی 2011 دامەزراوەو مۆڵەتی رەسمی لە حكومەتی هەرێمی كوردستان وەرگرتووە.
لەسەرەتای دامەزراندنیەوە هەریەك لە رێكخراوەكانی پەیمانگای رۆژنامەنوسانی جەنگ‌و ئاشتی (IWPR) و رێكخراوی گەلی نەرویژی (NPA) و پاڵپشتی میدیای نێودەوڵەتی (IMS)، پاڵپشتی كردوە. بۆ ساڵی 2020 ژوار پرۆژە بە هاوكاری وەزراەتی دەرەوەی ئەمریكا، رێكخراوەكانی IMSی دەنیماركی و Intenews جێبەجێدەكات.
بۆ پەیوەندی:
07701528887 بۆ عەربی
07700004147 بۆ كوردی

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

گەرمیان.. هەوڵێكی سووتاندنی زیندانی گرتن و گواستنەوە شكستی پێهێنرا

خەڵك – بەشی هەواڵ

لەگرتن و گواستنەوەی گەرمیان ،ھەوڵی سوتاندنی زیندانەكەیاندا و پۆلیس كۆنتڕۆڵی زیندانەكەی كردووە.

ڕائید سلێمان عەزیز بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بە كەناڵی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند، گۆڕینی سیستمی پێدانی مۆبایل بەزیندانیەكانیانمان گۆڕیوە، بەشێك لە زیندانییەكان ئەمەیان پێ ناخۆش بووە، بەشێكی تری زیندانیەكان ئەمەیان بەھەل زانیوە، ھەوڵیانداوە چەند بەتانیەكی ناو ھۆڵی ژوورەكەیان بسوتێنن، ھەرزوو پۆلیسی زیندان چوونەتە ژورەوە و توانیویانە كۆنتڕۆڵی بارودۆخەكە بكەن.

ڕائید سلێمان عەزیز ئاماژەی بەوەشدا، بیانووی ئەو ھەوڵەی زیندانییەكان بۆ ئەوەبووە كە داوادەكەن دادگایی بكرێن، چونكە پێیان واییە ماوەیەكی زۆرە لەزیندانن و دادگاییكردن و یەكلایكردنەوەی كەیسەكانیان دواكەوتووە.

بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان ڕوونیشی كردەوە، تەنھا لەیەك ھۆڵی زیندانەكە ئەم ھەوڵە دراوە لەلایەن چەند ئاژاوەگێڕێكەوە، بەلام ڕێگەنەدراوە بەتانی و كەلوپەلەكان بسوتێنرێن و ئەو زیندانیانەش لەلایەن دادوەرەوە كەیسی تریان بۆ كراوەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ڕایدەگەیەنێت: ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات.

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ لە ڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاندووە، كاروانێكی نوێی هاوكاری لۆجستی و سەربازیی هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژ بە داعش لە خاكی عیراقەوە بەرەو ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون.

ڕوانگەكە باسی لەوەش كردووە، كاروانەكەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە 35 بارهەڵگری باركراو بە كەلوپەلی لۆجستی و سەربازیی و تانكەری سووتەمەنی پێكهاتوون و لە دەروازەی سنووری وەلیدی نێوان عیراق و سوریا و عیراق و ئوردنەوە بەرەو شاری قامیشلۆی ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون، دواتر ڕوویان كردووەتە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی لە حەسەكە و دێرەزوور.

جێی ئاماژەیە، ڕۆژی 10ی ئەم مانگەش كاروانێكی تری هێزەكانی سەربە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی كە لە 25 بارهەڵگر پێكهاتبوو و كەلوپەلی لۆجستی و چەكی قورسی وەك تۆپ و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشیان پێبووە لە هەرێمی كوردستانەوە ڕوویان كردبووە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانان لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان كرد، دواتر بەرەو كێڵگەی نەوتیی (عومەر و كۆنیكۆ) لە دێرەزوور بەڕێكەوتبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان