ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

تەندروستی

چیرۆكه‌ غه‌مناكه‌كانی 2020….. كه‌س نه‌بوو دڵی لای تۆ بێت دایه‌ گیان!

خێزان – لوقمان غه‌فوور

ئیمی ئیۆرۆك ته‌له‌فۆن بۆ تامی ئیۆرۆك-ی خوشكی ده‌كات و پێی ده‌ڵێت: “ته‌نیا ئه‌م هه‌فته‌یه‌ با هه‌رسێ كچه‌كه‌م(مادیێ و مۆلی و میگان) له‌ لای ئێوه‌ بێت، چونكه‌ ئه‌م هه‌فته‌یه‌، هه‌فته‌یه‌كی سه‌خته‌ بۆ كه‌رتی كانتربێری به‌هۆی كۆرۆنا ڤایرۆسه‌وه‌”.

ئیمی له‌ رۆژی 15ی ئاداره‌وه‌ بڕیاریدا كه‌ له‌نه‌خۆشخانه‌ی ئیلیزابێس-ی شاژن، له‌ مراگێت-كێنت، وه‌ك په‌رستیارێكی به‌وره‌ زیاد له‌ كاتی ئاسایی خۆی له‌ كه‌رتی كانتربێری باشوری خۆرهه‌ڵاتی به‌ریتانیا، له‌نه‌خۆشخانه‌كه‌ بمێنێته‌وه‌ و خزمه‌ت بكات.

میگان مێرفی یه‌كێك له‌ كچه‌كانیشی ئێمی له‌ تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی فه‌یس بووك وێنه‌ی خۆی و ئیمی و دوو خوشكه‌كه‌ی داناوه‌ و نوسیویه‌تی: “جاران چوار بووین به‌رامبه‌ر خه‌مه‌كانی ژیان، ئێستا سێ كه‌س ماینه‌وه‌ بۆ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی خه‌مه‌كانی جیهان”.

به‌زمانێكی ئه‌ده‌بی نامه‌یه‌كی بۆ دایكی نوسیوه‌: “سه‌یری هه‌موو ژیان بكه‌ كه‌ هه‌موو ژیان چاوی له‌سه‌ر تۆ بوو، هه‌موو خێزانه‌كانی كانتربێری هه‌ستیان به‌ دڵنیایی ده‌كرد كه‌ تۆ لای نه‌خۆشه‌كانیان بوویت، به‌ڵام كه‌س نه‌بوو دڵی لای تۆ بێت دایه‌ گیان”، به‌رده‌وامه‌ له‌سه‌ر نووسینه‌كه‌یی و ده‌ڵێت: “تۆ فریشته‌ بویت و تاجیی نه‌خۆشخانه‌كه‌ت له‌سه‌رنا بۆ هه‌تاهه‌تایی له‌به‌رئه‌وه‌ی نرخی ئه‌و تاجه‌ت ئه‌زانی هه‌ر له‌سه‌ره‌تای ده‌ستپێكردنی كاره‌كه‌ته‌وه‌”.

خاتوو جۆلی جامۆن به‌رێوه‌به‌ری به‌شی فریاكه‌وتنی نه‌خۆشخانه‌كه‌ بۆ رۆژنامه‌ی گاردیان باسی له‌وه‌كردووه‌ ته‌ندروستی ئێمی ته‌مه‌ن 39 ساڵ له‌هه‌موو په‌رستیاره‌كانی تر باشتر بوو. جامۆن بۆ سكای نیوز وتویه‌تی:”تیمه‌كه‌مان به‌ته‌واوی وێران بووه‌”.

جامۆن فرمێسك چاوه‌كانی تێزا و وتی: “هه‌موو رۆژێك وه‌ك داپیره‌یه‌ك بۆ كچه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ بانگم ده‌كرد له‌به‌رده‌ممدا ئاماده‌بوو. داوامكرد كه‌ با له‌م قۆناغه‌دا دڵمان لای به‌ریتانیا بێت، كێ ئاماده‌یه‌ كاری زیاد بكات ناوی خۆی بنوسێت”. جامۆن ئاهێكی هه‌ڵكێشا و وتی: “ئیمی چواره‌م ناو بوو… له‌مسه‌ری هۆڵه‌كه‌وه‌ هاوارم ئه‌كرد ئیمی .. ئیمی .. له‌به‌رده‌ممدا په‌یدا ئه‌بوو. رۆژ به‌ڕۆژ به‌هێز تر ده‌ره‌كه‌وت و هانی نه‌خۆشه‌كانی ئه‌دا خۆڕاگربن”.

جامۆن سه‌رێكی هه‌ڵبڕی بۆ ئاسمان و وتی: “خودایه‌ ره‌حم به‌ سێ منداڵه‌كه‌ی بكه‌، له‌ رۆژی 15ی مانگ كه‌ هاته‌ نه‌خۆشخانه‌ نه‌دینه‌وه‌ تا گیانی له‌ده‌ستدا”.

له‌ كۆتایدا جامۆن ده‌ڵێت: “له‌ناكاو رۆژی 21ی ئادار، وتی: هه‌ناسم توند بووه‌ و سه‌رم دێشێت، كاتێك پشنینیمان بۆ كرد ده‌رچوو كه‌ كۆرۆنا ڤایرۆس-ی تووشبووه‌”.

ئیمی ئیۆرۆك دوای نزیكه‌ی دوو هه‌فته‌ له‌ژێر چاودێری وردی ئه‌و نه‌خۆشخانه‌ی كه‌ له‌ ساڵی 2017ه‌وه‌ دوای دورچوون له‌ زانكۆی كلێسای كرایست -ی كانتربێری-ی كاری لێده‌كات، رۆژی 3ی نیسان به‌ كۆرۆنا ڤایرۆس گیانی له‌ده‌ستدا.

تەندروستی

٧ نیشانەی تەندرووستی کە مەترسیدار دەردەکەوێت، بەڵام ئاساییە!

خێزان

ئەمەی خوارەوە چەند نیشانەیەکی تەندرووستییە کە مەترسیدار دەردەکەوێت، بەڵام ئاساییە و پێویست بە ترس ناکات:

 

-بوونی ئازاری سنگ مانای سەکەتی دڵ نییە، بەڵکوو زۆر هۆکاری دیکەی وەک ماندووبوون و قەلەقی ئەو ئازارە درووستدەکات و دواتر خۆی چاکدەبێت.

 

-درووستبونی گۆشتی زیادە کە بەهۆی کۆبونەوەی چەوری درووستدەبێت شتێکی ئاساییە و پێویست بە ترس ناکات، بەڵام لەکاتی زۆربوونی بۆ پشکنین سەردانی پزیشک بکە

-سەر گێژخواردن بۆ ماوەیەکی کەم پاش ئەوەی زۆر دادەنیشتر بەهەمان شێوە شتێکی ئاساییە، کە بۆخۆی نامێنێت.

-هەر درووستبوونی لەرزینێکی دەست مانای ئەوە نییە کە نەخۆسی Parkinson هەبێت، بەڵکوو برسیەتی و قەلەقی و کەمی ڤیتامین B12 هۆکارە بۆ دەستلەرزین.

-درووستبونی گرنج گرنج لەسەر نینۆکت بەهەمان شێوەی چرچبونی پێستە و بە پێی تەمەن درووستدەبێت، بۆیە مەترسیدار نییە

-هەر شتت لەبیر چویەوە مانای ئەوە نیە کە ئیدی زەهایمەرتە، چونکە مەشغوڵی مێشک و قەلەقی و ماندویەتی وادەکات کە شتت زوو بیربچێتەوە.

-تەقاندنی پەنجە مەترسی نییە و ئەو دەنگە بەهۆی دەرچوونی هەواوە درووستدەبێت لە ناو جومگەکان.

 

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

تەندروستی

٦ بەکارهێنانی جیاوازی دارچینی بۆ تەندرووستی کە زۆر ناوازەیە

خێزان

دارچینی بەیەکێک لە باشترین خۆراکەکان دادەنرێت و سودیکی یەکجار زۆر بەتەندروستیمان دەگەیەنێت، بەگشتی دارچینی دەکرێت لە ئامادەکردنی زۆربەی خواردنەکاندا بەکاربهێنرێت، هاوکات دەتوانرێت سود لە زەیتەکەی وەربگیرێت، لێرەدا چەند سودو گرنگییەکی دارچینی دەخەینە ڕوو.

-چارەسەری ئەنفلۆنزا، چارەسەری کێشەکانی هەناسەدان و سیەکان دەکەن، بەتێکەڵکردنی دارچینی لەگەڵ هەنگوین سودی زۆری بۆ چارەسەری ئەنفلۆنزا و هەڵامەت دەبێت.

-نەهێشتنی بۆنی ناخۆش، وەک دژە بەکتریایەک کاردەکات، نەخۆشییەکانی پووک و بۆنی ناخۆشی ددانەکان چارەسەر دەکات، بە تێکەڵکردنی دوو دڵۆپ زەیتی دارچینی لەگەڵ 1 کەوچکێکی چێشت زەیتی گوێزی هیندی.

-دارچینی ڕێژەی شەکری خوێن کەمدەکاتەوە و کاریگەرییەکی بەهێزی هەیە دژی شەکرە، کرداری هۆرمۆنی ئەنسۆلین چالاک دەکات، ئەگەر ئەنسۆلین باش کارنەکات مەترسی تووشبوون بە شەکرەی جۆری ٢ هەیە.

-دورخستنەوەی مێرووەکان، بە بڵاوکردنەوەی لەو ناوچانەی گومان دەکەیت مێروی تێدابێت بەتایبەت مێرولە، بەهۆی بۆنە بەهێزەکەیەوە وادەکات دور بکەونەوە.

– دارچینی سوودی هەیە بۆ نەخۆشیەکانی مێشک و دەمار، ئەو نەخۆشیانە کە خانەکانی مێشک لەکاردەخەن وەک خەمۆکی، زەهایمەر و پارکینسۆن. دارچینی ٢ ماددەی تێدایە دەتوانێت دروستبوونی ئەو پرۆتینەی لەمێشکدا یارمەتیدەرە بۆ زەهایمەر خاوی بکاتەوە یان بیوەستێنێت.

-چارەسەری کەڕوی پێیەکان، دارچینی دژی هەوکردن و بەکتریا و کەڕوو دەجەنگێت، گەشەی هەندێک بەکتریای وەک لیستێریا و سالمۆنێلا دەوەستێنێت، هەروەها یارمەتیدەرە بۆ کەمکردنەوەی بۆنی ناخۆشی پێیەکان، دەتوانیت ڕاستەوخۆ زەیتی گەڵای دارچینی لە پێیەکانت بدەیت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

تەندروستی

٨ سوودی کێویی کە واتلێدەکات هەموو شەوێک دانەیەک بخۆیت!

خێزان

خەڵكی حەزیان لە كیویە بەهۆی ڕەنگە سەوزە جوانەكەی و تامە جیاوازەكەی، بەڵام كیوی سودی تەندروستی زۆری هەیە به‌جۆرێك كه‌ نابێت هیچكات خواردنی كێوی ڕه‌تبكه‌یته‌وه‌، ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ به‌شێكه‌ له‌ سوده‌كانی:

–  یارمەتی كرداری هەرس و ئەنزیمەكانی هەرس دەدات، پرۆتینی هەرسی تێدایە، كە یارمەتی كرداری هەرس دەدات.
– پەستانی خوێن ڕێكدەخات، كیوی بڕێكی زۆر پۆتاسیۆمی تێدایە، كە هاوسەنگی كاری دەمارە خانەكان دەپارێزێت لەڕێگەی كەمكردنەوەی سۆدیۆم.
– بەرگری لە لەناوچوونی (DNA) دەكات، توژێژینەوەیەك ئەوەی دەرخستووە، كە پێكهاتەیەكی بێ هاوتای دژە ئۆكسید لەكێویدا هەیە، كە بەرگری لەخانەكانی DNA دەكات دژی ئۆكسان و ڕێگری لەدروستبوونی شێرپەنجە دەكات.
– بەرگری لەش بەرزدەكاتەوە، لەمیوەی كیویدا ڤیتامین C و دژە ئۆكسانەكانی تر هەیە، كە سیستمی بەرگری لەش بەرزدەكەنەوە.
–  یارمەتی كرداری باشكردنی هەرس دەدات، بەهۆی ئەو ماددە ریشاڵیەی لەكیویدا هەیە ڕێگری لەكێشە هەناویەكان دەكات.
– یارمەتی لەناوبردنی ماددە ژەهراویەكان دەدات، بەهۆی ئەوەی كیوی بڕێكی زۆر ماددەی ریشاڵی تێدایە یارمەتی دەستبەسەردا گرتن و كردنە دەرەوەی ژەهرەكان دەدات لە لەشدا.
–  تەندروستی دڵ دەپارێزێت، خواردنی (2 بۆ 3) كیوی ڕۆژانە خوێن مەین كەمدەكاتەوە بەڕێژەی (18%) لەبەرئەوەی دژەمەیینی تێدایە.
–  بەرگری لەپێست دەكات، لەبەرئەوەی كیوی بڕێكی زۆر ڤیتامین E و دژە ئۆكسانەكانی تێدایە پێشت لەچرچبوون دەپارێزێت.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان