ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

بۆچی هەندێك كەس لە ڕەمەزاندا بەبێ‌ ڕجیميش كێشیان دادەبەزێت؟

خەڵك – بەشی هەواڵ
پزیشكێكی پسپۆری بواری قەڵەوی و لاوازی ڕایدەگەیەنێت، هەندێك كەس لە مانگی ڕەمەزاندا كێشیان دادەبەزێت بە مەرجێك خۆیان هەوڵیان بۆ نەداوە و ئارەزووی ئەوەش ناكەن، بۆیە هەندێك هۆكار هەن كاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر دابەزینی كێش هەیە.

د. ئیسرا كەمال شاە محەمەد، پسپۆری بواری قەڵەوی و لاوازی ڕایگەیاندووە، یەكێك لە هۆكارە باوەكان ئەوەیە، كە كەسەكە ژەمی پارشێو دەپەڕێنێت بەوەش كەسەكە تەنها ماوەی بەینی بەربانگ تا خەوتنی بۆ دەمێنێتەوە و لەم كاتەشدا كەسەكە ناتوانێت بڕی پێویستی كە لەش دەیسوتێنێت دەستی كەوێت، چونكە لەوانەیە هەست بە تێری بكات و نەتوانێت لە بڕێكی تایبەت زیاتر خواردن بخوات بەتایبەتی لەو كەسانەی مێتابۆلیزمێكی خێرایان هەیە بۆیە ووردە ووردە زیاتر كێشیان دادەبەزێت.

دەشڵێت: “هۆكارێكی دیكە ڕەنگە كەسەكە خواردنەوەی سەرەكی ئاو بێت، ئێمە لەو كەسانەی دەیانەوێت كێشیان زیاد بكەن دەمانەوێت خواردنەوەی سەرەكیان ئاو نەبێت، چونكە ئاو كالۆری (ووزە) تێدا نییە، بەڵكو دەمانەوێت خواردنەوەی سەرەكیان شیر و ماستاو و شەربەتی سروشتی و ئەو جۆرە بێت كالۆری زیاتریان دەست بكەوێت بۆ جەستەیان ئەمە بە پێچەوانەی ئەوانەی كێشیان زیادە دەڵێین با خواردنەوەی سەرەكیتان ئاو بێت”.

هۆكارەكانی دیكەی دابەزینی كێش لە ڕەمەزندا بێ خواستی كەسەكە:

– یەكێك لە هۆكارە باوەكان ئەوەیە كە كەسەكە ژەمی پارشێو دەپەرێنێت بەوەش كەسەكە تەنها ماوەی بەینی بەربانگ تا خەوتنی بۆ دەمێنێتەوە و لەم كاتەشدا كەسەكە ناتوانێت بڕی پێویستی كە لەش دەیسوتێنێت، دەستی كەوێت چونكە لەوانەیە هەست بە تێری بكات و نەتوانێت لە برێكی تایبەت زیاتر خواردن بخوات بەتایبەتی لەو كەسانەی مێتابۆلیزمێكی خێرایان هەیە بۆیە ووردە ووردە زیاتر كێشیان دادەبەزێت.

ـ ڕەنگە ئەگەر پارشێویش بكات خواردنێكی پر ووزە نەخوات. لە ژەمی پارشێودا بۆ كەسێك كە بیەوێت كێش زیاد بكات ڕاستە بڕ گرنگە، بەڵام جۆریش زۆر گرنگە كە خواردنێك بێت كالۆری زۆر تیادا بێت. دەتوانێت ئەم ژەمەی بكاتە شەربەتی خەست (smoothie) كە بەم شێوەیە دلنیا دەبێتەوە ئەوەی خواردیۆتی ووزەی باشی پێداوە بۆ نموونەی خوارەوە بڕی ووزەكەی دەگاتە زیاتر لە ۹٠٠ كالۆری، كە پێكهاتووە لە ( ۱مۆزی گەورە+ نیو كووپ شۆفان+ ۲ كووپ شیری سائل + ۱ كەوچكی چێشت كەرەی عەلی بابا + ۱ كەوچك رۆنی گوێز هند (دەتوانێت تێشی نەكات ئەگەر ئارەزووی نەبێت)+ ۲ عەیارە تەواوكەری خۆراكی پرۆتین ( ئەگەر پێویست بكات) یان هەر شیری پاودەری ئاسای یان ئەو جۆرە پاودەرەی كالۆرییەكی زیاتر دابین دەكات ـــ هەموو ئەمانە بدات لە عەسارەو شەربەتێكی خەستی لێدەردەچێت….
ئەمە كەسەكە دەتوانێت بۆ پارشێو یان پێش خەوتن بیخواتەوە ووزەیەكی زۆر باشی بۆ دابین دەكات.

ـ هۆكارێكی تر، ڕەنگە ئەوە بێت كە كێشەی هەندێك ڤیتامین و كانزای هەبێت كە پەیوەندیان هەیە بە ئارەزوو بۆ خواردن و لاوازییە بەلام پێی نەزانیوە بۆ نموونە كێشەی كەمی ئاسن و زینك … یاخود نەخۆشیەكە و پێی نەزانیوە وەكو زیاد ئیش كردنی غودە ، ….هتد.

ـ هۆكارێكی تر ئاو زۆر خواردنەوە ڕاستەوخۆ پێش خواردن و دوای خواردن و لە كاتی خواردن ، چونكە ئاو هیچ ووزەیەكی تێدا نی یە و بۆیە كاتێك لەو كاتەنەدا دەیخواتەوە زۆر تێری دەكات و هەرسكردنیشی قورستتر دەكات بۆیە رەنگە دوای خواردنی كەمتر پێبخورێت.

ـ ڕەنگە كەسەكە تەنها بەربانگ بكاتەوە و دوای هیچ سووكە ژەمێك نەخوات. بۆ ئەو كەسانەی كە دەیانەوێت كێشیان زیاد بكات دەبێت ژەمی بچووك و بەلام زوو زوو شت بخۆن وە ئەو خواردنانەی دەیخۆن گرنگە بەهای خۆراكیان زۆر بێت و كالۆریشیان زۆر بێت و برێكی باشیشی لێبخۆن. بۆ نموونە دوای بەربانگ دەكرێت شەربەتی سروشتی میوەی جیاواز تێكەڵ بكرێن یاخود چەرەساتی تێكەل یان شیر یان میوەی ووشككراو بخۆن.

ـ هۆكارێكی تر رەنگە كەسەكە خواردنەوەی سەرەكی ئاو بێت. ئێمە لەو كەسانەی دەیانەوێت كێشیان زیاد بكەن دەمانەوێت خوارنەوەی سەرەكیان ئاو نەبێت چونكە ئاو كالۆری (ووزە) تێدا نی یە بەڵكو دەمانەوێت خواردنەوەی سەرەكیان شیر و ماستا و شەربەتی سروشتی و میلك شەیك و …. ئەو جۆرە بێت بۆی كالۆری زیاتریان دەست بكەوێت بۆ جەستەیان ئەمە بە پێچەوانەی ئەوانەی كێشیان زیادە دەڵێین با خواردنەوەی سەرەكیتان ئاو بێت.

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

گەرمیان.. هەوڵێكی سووتاندنی زیندانی گرتن و گواستنەوە شكستی پێهێنرا

خەڵك – بەشی هەواڵ

لەگرتن و گواستنەوەی گەرمیان ،ھەوڵی سوتاندنی زیندانەكەیاندا و پۆلیس كۆنتڕۆڵی زیندانەكەی كردووە.

ڕائید سلێمان عەزیز بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بە كەناڵی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند، گۆڕینی سیستمی پێدانی مۆبایل بەزیندانیەكانیانمان گۆڕیوە، بەشێك لە زیندانییەكان ئەمەیان پێ ناخۆش بووە، بەشێكی تری زیندانیەكان ئەمەیان بەھەل زانیوە، ھەوڵیانداوە چەند بەتانیەكی ناو ھۆڵی ژوورەكەیان بسوتێنن، ھەرزوو پۆلیسی زیندان چوونەتە ژورەوە و توانیویانە كۆنتڕۆڵی بارودۆخەكە بكەن.

ڕائید سلێمان عەزیز ئاماژەی بەوەشدا، بیانووی ئەو ھەوڵەی زیندانییەكان بۆ ئەوەبووە كە داوادەكەن دادگایی بكرێن، چونكە پێیان واییە ماوەیەكی زۆرە لەزیندانن و دادگاییكردن و یەكلایكردنەوەی كەیسەكانیان دواكەوتووە.

بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان ڕوونیشی كردەوە، تەنھا لەیەك ھۆڵی زیندانەكە ئەم ھەوڵە دراوە لەلایەن چەند ئاژاوەگێڕێكەوە، بەلام ڕێگەنەدراوە بەتانی و كەلوپەلەكان بسوتێنرێن و ئەو زیندانیانەش لەلایەن دادوەرەوە كەیسی تریان بۆ كراوەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ڕایدەگەیەنێت: ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات.

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ لە ڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاندووە، كاروانێكی نوێی هاوكاری لۆجستی و سەربازیی هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژ بە داعش لە خاكی عیراقەوە بەرەو ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون.

ڕوانگەكە باسی لەوەش كردووە، كاروانەكەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە 35 بارهەڵگری باركراو بە كەلوپەلی لۆجستی و سەربازیی و تانكەری سووتەمەنی پێكهاتوون و لە دەروازەی سنووری وەلیدی نێوان عیراق و سوریا و عیراق و ئوردنەوە بەرەو شاری قامیشلۆی ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون، دواتر ڕوویان كردووەتە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی لە حەسەكە و دێرەزوور.

جێی ئاماژەیە، ڕۆژی 10ی ئەم مانگەش كاروانێكی تری هێزەكانی سەربە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی كە لە 25 بارهەڵگر پێكهاتبوو و كەلوپەلی لۆجستی و چەكی قورسی وەك تۆپ و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشیان پێبووە لە هەرێمی كوردستانەوە ڕوویان كردبووە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانان لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان كرد، دواتر بەرەو كێڵگەی نەوتیی (عومەر و كۆنیكۆ) لە دێرەزوور بەڕێكەوتبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان