ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

كوردستان بە قۆناغێكی سەختدا تێدەپەڕێت
“برسێتی و نەبوونی مووچەو خراپی گوزەران بڕستی لە هاووڵاتیان بڕیوە”

خەڵك-بەشی هەواڵ

 

ئینستتیوتی پەی بۆ پەروەردەو گەشەپێدان ڕایدەگەیەنێت، ململانێ سیاسییەكان خەریكە پەڕلەمانی كوردستان پەك دەخەن و ئەم دامەزراوە گرنگە لەسەر رێڕەوی خۆی لادەدەن.

ئینستتیوتی پەی بۆ پەروەردەو گەشەپێدان لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژە بۆ ئەوە دەكات، كوردستان بە قۆناغێكی سەختدا تێدەپەڕێت، برسێتی و نەبوونی مووچەو خراپی گوزەران بڕستی لە هاووڵاتیان بڕیوە، تارمایی پەتای كۆرۆنا باڵی بەسەر هەرێمدا كێشاوەو ڕۆژانە زیاد لە سەد كەس تووشی پەتاكەدەبن و چەندان كەس گیان لەدەستدەدەن، بە سیستەمێكی تەندروستی خراپ و بایكۆت و مانگرتنی پزیشكان و كارمەندانی تەندروستی مەترسی گەورەتر لەبەردەمدایە، سەرباری لوتبەرزی و لەخۆبایی بوونی بەرپرسانی بەغدا (بەكورد و عەرەبەوە) و عینادی بەرپرسانی هەرێم تەنگژەكان قوڵتر دەكاتەوە.

دەقی ڕاگەیەنراوەكە…

ناكرێ پەرلەمان كەرەنتینەی سیاسی بكرێت

ململانێ سیاسییەكان خەریكە پەكی پەرلەمانی كوردستان دەخەن و ئەم دامەزراوە گرنگە لەسەر رێڕەوی خۆی لادەدەن، ئەركە سەرەكییەكانی پشتگوێ دەخەن. تەنانەت كۆمەلێك كاری نایاساییش بەناوی یاساو پەرلەمانەوە لەپێناو جێبەجێكردنی ئەجێندا سیاسیەكانیان ئەنجامدەدەن.
دوابەدوای ئەوەی لە كۆبوونەوەی رۆژی (7-5-2020) پەرلەمان بە بڕیاری ژمارە (4) پارێزبەندی لەسەر پەرلەمانتار سۆران عومەر هەڵگرت، وێڕای ئەوەی ناڕەزایی بەشێك لەپەرلەمانتاران و لایەنە سیاسیەكانی لێكەوتەوە، رێكارەكانی دەركردنی بڕیارەكەش بەڕێڕەوی یاساییدا تێنەپەڕی بوو و كۆمەڵێك خاڵی ناپەیڕەوی لەدەركردنیدا بەدی دەكرا، بۆ ئەم مەبەستە هەم سۆران عومەر یاداشتێكی ئاڕاستەی سەرۆكی پەرلەمان كردبوو و هەم ئێمەش وەك ئینستتیوتی پەی لە (23-5-2020) لە یاداشتێكدا خاڵە نایاساییەكانی بڕیارەكەمان دەستنیشانكردبوو و بە ئەركی سەرۆكی پەرلەمانمان زانی وەك ئەوەی بانگەشەی بۆ دەكرد گوایە ناڕازی بووەو ئاگاداری ئەو كارە نایاساییانە نەبووە، پێویست بوو هەڵی بوەشێنێتەوە.
لە ئەنجامدا ئەمڕۆ (15-6-2020) دەنگۆی ئەوە بڵاوكرایەوە گوایە بەڕێز سەرۆكی پەرلەمان بڕیارەكەی هەڵوەشاندۆتەوە، ئەگەر ئەم دەنگۆیە ڕاست بێت هەنگاوێكی بوێرانەیە و دەبێت هەنگاوەكانی تریشی بەدوادابێت، چونكە تا ئێستا نەكەس ئەو بڕیارەی بینیوەو نە لە هیچ شوێنێكیش بڵاوكراوەتەوە، هەربۆیە لەسەر بەڕێز سەرۆكی پەڕلەمان پێویستە بۆ ڕەواندنەوەی ئەو گومانانەی ئاماژە بە تێوەگلان و ئاگاداری بەڕێزیان دەكەن لە دەركردنی بڕیاری هەڵگرتنی پارێزبەندییەكەدا، ئەم هەنگاوانەش بنێت:
1-بڕیارەكە لە ماڵپەڕی فەرمیی پەرلەمانی كوردستاندا بڵاو بكرێتەوە، چونكە ئەوەی تا ئێستا باس دەكرێت فەرمی نیە.
2-بڕیارەكە لە ڕۆژنامەی فەرمی وەقائیعی كوردستان بڵاوبكرێتەوە، چونكە تا ئێستا كەس نەیبینیوە.
3-وەك فەرمانێك هاوشێوەی بڕیاری ژمارە (4) كە بۆ دادگاكان ناردراوە، بەفەرمی بنێردرێت بۆ دادگا بەمەبەستی راگرتنی بڕیاری پێشوو، چونكە بەپێی بڕیارەكە پارێزبەندییەكە بۆ ناوبراو دەگەڕێتەوە.
ئەگەر ئەم هەنگاوانە بنرێن، راستگۆیی سەرۆكی پەرلەمان و متمانەی بەڕێزیان و ئەو هێزە سیاسییانە دەگەیەنێت كە پاڵپشت و بانگەشەكاری پەیامەكە بوون، بەپێچەوانەوە جگە لەكارتێكی سوتاو كەتەنها بۆ خۆبەپاڵەوانكردن و چاوبەستەكی خەڵكی و بەلاڕێدابردن زیاتر هیچی تر ناگەیەنێت.
كوردستان بە قۆناغێكی سەختدا تێدەپەڕێت، برسێتی و نەبوونی موچەو خراپی گوزەران بڕستی لە هاووڵاتیان بڕیوە، تارمایی پەتای كۆرۆنا باڵی بەسەر هەرێمدا كێشاوەو رۆژانە زیاد لە سەد كەس توشی پەتاكەدەبن و چەندان كەس گیان لەدەستدەدەن، بە سیستەمێكی تەندروستی خراپ و بایكۆت و مانگرتنی پزیشكان و كارمەندانی تەندروستی مەترسی گەورەتر لەبەردەمدایە، سەرباری لوتبەرزی و لەخۆبایی بوونی بەرپرسانی بەغدا (بەكورد و عەرەبەوە) و عینادی بەرپرسانی هەرێم تەنگژەكان قوڵتر دەكاتەوە، ئەمانەو سەرباری مەترسی بۆردومان و لەشكركێشی توركیاش بۆسەر هەرێم. لەبارودۆخێكی دژواری لەم جۆرەدا، پێویستە پەرلەمانی كوردستان وەك باڵاترین دامەزراوەی سیاسی و یاسایی و شەرعیی هەرێم، كۆكەرەوەی هێز و لایەنە سیاسیە جیاجیان بێت و تەعبیر لە خواست و داواكاری و ئازارەكانی خەڵكی كوردستان بكات و لە ئاست بەرپرسیارێتی سەردەمەكەدابێت، یاسای باش دابڕێژێت و چاودێریی وردی دەسەڵاتی جێبەجێكردن بكات، نەك خۆی بە بابەتی لاوەكییەوە سەرقاڵ بكات و بكرێت بە ئامرازێك بۆ بەجێگەیاندنی ئەجێندا كاتییەكانی هێزە سیاسییەكان لەسەر حیسابی پێشێلی یاساو پیرۆزییەكانی خەلكی كوردستان و لە ئەنجامی بەیەك نەگەیشتنیان دامەزراوەكە كەرەنتینەی سیاسی بكەن و پەكی بخەن.
ئینستتیوتی پەی بۆ پەروەردەو گەشەپێدان
15/6/2020

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

گەرمیان.. هەوڵێكی سووتاندنی زیندانی گرتن و گواستنەوە شكستی پێهێنرا

خەڵك – بەشی هەواڵ

لەگرتن و گواستنەوەی گەرمیان ،ھەوڵی سوتاندنی زیندانەكەیاندا و پۆلیس كۆنتڕۆڵی زیندانەكەی كردووە.

ڕائید سلێمان عەزیز بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بە كەناڵی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند، گۆڕینی سیستمی پێدانی مۆبایل بەزیندانیەكانیانمان گۆڕیوە، بەشێك لە زیندانییەكان ئەمەیان پێ ناخۆش بووە، بەشێكی تری زیندانیەكان ئەمەیان بەھەل زانیوە، ھەوڵیانداوە چەند بەتانیەكی ناو ھۆڵی ژوورەكەیان بسوتێنن، ھەرزوو پۆلیسی زیندان چوونەتە ژورەوە و توانیویانە كۆنتڕۆڵی بارودۆخەكە بكەن.

ڕائید سلێمان عەزیز ئاماژەی بەوەشدا، بیانووی ئەو ھەوڵەی زیندانییەكان بۆ ئەوەبووە كە داوادەكەن دادگایی بكرێن، چونكە پێیان واییە ماوەیەكی زۆرە لەزیندانن و دادگاییكردن و یەكلایكردنەوەی كەیسەكانیان دواكەوتووە.

بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان ڕوونیشی كردەوە، تەنھا لەیەك ھۆڵی زیندانەكە ئەم ھەوڵە دراوە لەلایەن چەند ئاژاوەگێڕێكەوە، بەلام ڕێگەنەدراوە بەتانی و كەلوپەلەكان بسوتێنرێن و ئەو زیندانیانەش لەلایەن دادوەرەوە كەیسی تریان بۆ كراوەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ڕایدەگەیەنێت: ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات.

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ لە ڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاندووە، كاروانێكی نوێی هاوكاری لۆجستی و سەربازیی هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژ بە داعش لە خاكی عیراقەوە بەرەو ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون.

ڕوانگەكە باسی لەوەش كردووە، كاروانەكەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە 35 بارهەڵگری باركراو بە كەلوپەلی لۆجستی و سەربازیی و تانكەری سووتەمەنی پێكهاتوون و لە دەروازەی سنووری وەلیدی نێوان عیراق و سوریا و عیراق و ئوردنەوە بەرەو شاری قامیشلۆی ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون، دواتر ڕوویان كردووەتە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی لە حەسەكە و دێرەزوور.

جێی ئاماژەیە، ڕۆژی 10ی ئەم مانگەش كاروانێكی تری هێزەكانی سەربە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی كە لە 25 بارهەڵگر پێكهاتبوو و كەلوپەلی لۆجستی و چەكی قورسی وەك تۆپ و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشیان پێبووە لە هەرێمی كوردستانەوە ڕوویان كردبووە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانان لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان كرد، دواتر بەرەو كێڵگەی نەوتیی (عومەر و كۆنیكۆ) لە دێرەزوور بەڕێكەوتبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان