ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

هەولێر؛ ئەمشەو ڕێكاری توندتر دەردەكرێت بۆ قەدەغەی هاتووچۆ

خەڵك- ئارام سەردار

ئەمڕۆ یەك شەممە ۲۸ی حوزەیرانی ۲۰۲۰ پارێزگاری هەولێر و بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی هەولێر و تیمی زانستی پزیشكی كۆبوونەوە، پارێزگاری هەولێر ڕایگەیاند، بەهۆی مەترسی دۆخەكە ئەمشەو بڕیار و ڕێكاری نوێ بۆ قەڕەغەی هاتووچۆ و داخستنی شوێنەكان دەردەكەین.

فرسەت سوفی، پارێزگاری هەولێر لەكۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند، دوای هەڵسەنگاندن وگوێگرتن لە تەندروستی هەولێر و تیمی زانستی پزیشكی لەسەر دۆخی شاری هەولێر، پێمان ڕاگەیەنرا بەم ڕێكارانەی ئێستا ناتوانرێت ژمارەی تووشبووان كەمبكرێتەوەو بۆیە داوای توندكردنی ڕێكارەكانیان كردوە لێمان، چونكە دۆخی هەولێر ڕۆژ بەڕۆژ بەرەو خراپتر دەڕوات، ئەگەر هەیە لەچەند ڕۆژ و هەفتەی داهاتوو دۆخەكە خراپتر ببێت و لەكۆنتڕۆل دەربچێت.

دەشڵێت، بەپشت بەستن بەهەڵسەنگاندنی تەندروستی بۆ دۆخەكە لەچەند كاتژمێری داهاتوو بڕیاری پێویست دەدەین بۆ قەدەغەی هاتووچۆ، هەر بڕیارێكیش بدەین ماوەیەكی باش تەرخان دەكەین بۆ جێبەجێكردنی بڕیارەكە بۆ ئەوەی قەرەباڵغی دروست نەبێت، هەندێك شوێنیش بەكراوەی دەهێڵینەوە تاوەكو هاوڵاتیان پێویستیەكانیان دابین بكەن.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، خوازیارین خەڵكی هەولێر وەك پێشوو هاوكارمان بن،چونكە ئەوەی گوێبیستی بووین ئەگەر بەیەكەوە ڕووبەڕووی نەبینەوە ڕەنگە بەرەو كارەساتی گەورەتر بڕۆین لەچەند هەفتەی داهاتوو.

باسی لەوەشكرد، سەرمایەدارێكی هەولێر بڕی ۳۰۰ هەزار دۆلاری تەرخان كرد بۆ پارێزگای هەولێر، ئێمەش بڕیارماندا وەكو پاداشت بدرێت بە پزیشك و كارمەندانی تەندروستی بۆیە پاركەمان پێشكەشی تەندروستی هەولێر كرد بۆ ئەو تیمە پزیشكانەی كە ڕووبەڕووی كۆڕۆنا بوونەتەوە پێیان بدرێت.

ئەوەشی خستەڕوو، ئەگەر هەندێ ڕێكاری پێویست نەگرینەبەر، ڕەنگە دۆخەكە لەدەست هەموولایەكمان دەربچێت و دۆخەكەش مەترسیدارە، هەر ئەمشەو كۆمەڵێك بڕیار دەردەكەین، بەڵام ماوە دەدەین بۆ هاو,ڵاتیان تاوەكو پێویستیەكانیان دابین بكەن، ئەوەشی دەیكەین ناچارین، چونكە داواكانی تەندروستی دەبێ بەهەند وەربگرین، هەرچەندە دۆخی خەڵك لەڕووی داراییەوە خراپە بەڵام ناچارین، چونكە،هەڵسەنكاندنەكان وامان پێ دەڵێن، تەنها لە نەخۆشخانەی ڕزگاری ۱۸ ئامێری هەناسەدانی دەستكردمان هەیە، بۆیە ئەگەر تووشبووان ژمارەیان زیاتر بێت ڕەنگە دۆخەكەخراپتر بێت، بۆیە لەنێوان گوزەرانی خەڵك و تەندروستی خەڵك دووەمیان هەڵدەبژێرین، واتە لەنێوان خراپ و خراپتر خراپەكە هەڵدەبژێرین، هەموو بازگەكانیش بەتەواوەتی دادەخەین، بۆ ئەوەی تیمەكان بزانن .

لای خۆشیەوە دكتۆر دلۆڤان محمد، بەڕێوەبەری گشتی تەندروستی هەولێر ڕایگەیاند، پارێزگار و جێگرەكانی سەردانیان كرد گوێبیستی ئێمە و تیمی زانستی بوون لەبارەی مەترسیەكانی كۆڕۆنا، ڕەوشەكە ڕۆژ بەڕۆژ ژمارەی تووشبووان زیاد دەكات ئەوانەی نیشانەیان هەیە و یان پێویستیان بەئامێری دەستكرد هەیە زیاد دەكات، بۆ ئەوەی تیمەكان بتوانن بەكارەكانیان ڕابگەن و ڕێژەی تووشبوون هێواش بكرێتەوە، داوای ڕێكاری توندترمان كردوە.

وتیشی، تائێستا ۲۳ نەخۆش گیانیان لەدەستداوە ٤۲۸ نەخۆشیش لەنەخۆشخانەكانن.

لەبارەی بڕی پاداشتەكەش وتی، لەچەند ڕۆژی داهاتوو ئەو پارەیە بەپێ سیستەمێك دابەشی دەكەین.

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

گەرمیان.. هەوڵێكی سووتاندنی زیندانی گرتن و گواستنەوە شكستی پێهێنرا

خەڵك – بەشی هەواڵ

لەگرتن و گواستنەوەی گەرمیان ،ھەوڵی سوتاندنی زیندانەكەیاندا و پۆلیس كۆنتڕۆڵی زیندانەكەی كردووە.

ڕائید سلێمان عەزیز بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بە كەناڵی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند، گۆڕینی سیستمی پێدانی مۆبایل بەزیندانیەكانیانمان گۆڕیوە، بەشێك لە زیندانییەكان ئەمەیان پێ ناخۆش بووە، بەشێكی تری زیندانیەكان ئەمەیان بەھەل زانیوە، ھەوڵیانداوە چەند بەتانیەكی ناو ھۆڵی ژوورەكەیان بسوتێنن، ھەرزوو پۆلیسی زیندان چوونەتە ژورەوە و توانیویانە كۆنتڕۆڵی بارودۆخەكە بكەن.

ڕائید سلێمان عەزیز ئاماژەی بەوەشدا، بیانووی ئەو ھەوڵەی زیندانییەكان بۆ ئەوەبووە كە داوادەكەن دادگایی بكرێن، چونكە پێیان واییە ماوەیەكی زۆرە لەزیندانن و دادگاییكردن و یەكلایكردنەوەی كەیسەكانیان دواكەوتووە.

بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان ڕوونیشی كردەوە، تەنھا لەیەك ھۆڵی زیندانەكە ئەم ھەوڵە دراوە لەلایەن چەند ئاژاوەگێڕێكەوە، بەلام ڕێگەنەدراوە بەتانی و كەلوپەلەكان بسوتێنرێن و ئەو زیندانیانەش لەلایەن دادوەرەوە كەیسی تریان بۆ كراوەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ڕایدەگەیەنێت: ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات.

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ لە ڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاندووە، كاروانێكی نوێی هاوكاری لۆجستی و سەربازیی هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژ بە داعش لە خاكی عیراقەوە بەرەو ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون.

ڕوانگەكە باسی لەوەش كردووە، كاروانەكەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە 35 بارهەڵگری باركراو بە كەلوپەلی لۆجستی و سەربازیی و تانكەری سووتەمەنی پێكهاتوون و لە دەروازەی سنووری وەلیدی نێوان عیراق و سوریا و عیراق و ئوردنەوە بەرەو شاری قامیشلۆی ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون، دواتر ڕوویان كردووەتە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی لە حەسەكە و دێرەزوور.

جێی ئاماژەیە، ڕۆژی 10ی ئەم مانگەش كاروانێكی تری هێزەكانی سەربە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی كە لە 25 بارهەڵگر پێكهاتبوو و كەلوپەلی لۆجستی و چەكی قورسی وەك تۆپ و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشیان پێبووە لە هەرێمی كوردستانەوە ڕوویان كردبووە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانان لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان كرد، دواتر بەرەو كێڵگەی نەوتیی (عومەر و كۆنیكۆ) لە دێرەزوور بەڕێكەوتبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان