ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

توركیا خاوەن ۲۹ بارەگای ئاشكرایە لە هەرێم
كۆمیتەی بەرگری نیشتیمان : ۳۱ جار پەلاماری هەرێم دراوە

خەڵك- ئارام سەردار

ئەمڕۆ یەك شەممە ٥ی تەمموزی ۲۰۲۰ كۆمیتەی بەرگری نیشتیمان ناوەڕۆكی ئەو یاداشتەی ئاشكراكرد كەوا ئاڕاستەی سەرۆكی وڵاتان و نەتەوە یەكگرتوەكان و پاپای ڤاتیكان و رێكخراوەكانی مافی مرۆڤ و كونسوڵ و نوێنەرایەتی وڵاتانی دەكات و لەناوەڕۆكی یاداشتەكە باس لە لەشكركێشی و هێرش و پەلاماری توركیا بۆ سەر هەرێمی كوردستان و رۆژئاوای كوردستان و تاوان و دژایەتی كردنی میللەتی كورد دەكات.

عەلی مەحموود، بەناوی كۆمیتەی بەرگری نیشتیمان لەكۆنفڕانسێكی ڕۆژنامەوانیدا یاداشتەكەی خوێندەوە و ڕایگەیاند، لە كاتێكدا جیهان خەریكی شەڕی هاوبەشە بەرامبەر نەخۆشی كۆڕۆنا و گەلی ئێمەش زیانی كەم نییە، هەروەها ئێستا هەڵمەتی ڕاوەستانی شەڕ لە جیهاندا هەیە و ئێمەش وەك قوربانی شەڕ پشتیوانی لەو هەڵمەتە جیهانییە بەسەرۆكایەتی ئەمینداری گشتی نەتەوە یەكگرتوەكان دەكەین، كەچی بەداخەوە توركیا لەكاتێكی وەها ناخۆشدا شەڕێكی‌ بەرفراوانی دژی میللەتی كورد و پێكهاتە نەتەوەیی و ئاینییەكانی ناوچەكە داگیرساندووە.

دەشڵێت، حكومەتی توركیا سەرقاڵی ئەوەیە هێزی سەربازی خۆی لەناوچەكە جیگیر بكات وبەشێوەیەكی ئاشكراو ڕوون ئەو شوێنانە‌ داگیر دەكات كە پەلاماریان دەمات لە هەرێمی كوردستانی عیراق لەڕیگای پەلاماری زەمینی و هێزی ئاسمانییەوه كە بەداخەوە گوندو ناوچە سڤیلیەكان ئاگرباران دەكات، وێڕای ئەوەش هاوشێوەی داعش پەلاماری ئێزدیەكانی شەنگال و كریستانەكانی دەڤەری ئامێدی و باتوفە دەدات وسەرلەنوێ ئاوارەیان دەكاتەوە، لەڕێگای هێرشی ئاسمانیشەوە پەلاماری كەمپی مەخمور دەدات بە چەكی زیرەك و فڕۆكەی بێفڕۆكەوان، ئەمەش لەكاتێكدایە ئەو كەمپە لەژێر سەرپەرشتی نەتەوە یەكگرتوەكان و لە چوارچێوەی دەوڵەتێكی خا‌وەن سەروەریدایە، جگە لەوەش توركیا له باشور و ڕۆژهەلاتی توركیا ( باكوری كوردستان)‌ ڕۆژانە زیندانی نوێ دروست دەكات و شۆڕگێران و رۆشنبیرانی كورد و توركی تێدا دەئاخنێت.

ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد،لە ماوەی 36 ساڵی ڕابردوو، توركیا 31 جار پەلاماری هەرێمی كوردستانی عیراقی داوە، كەبە سەدان هااوڵاتی سڤیلی كردۆتە قوربانی و بێدەرەتانی كردون، هەروەها توركیا لە ئیستادا 29 بارەگای ئاشكرای لە هەرێم هەیە ، هەر ئێستاش شەڕێكی بەرفراوانی بە درێژایی سەدان كیلۆمەتر ، لە زاخۆوە بۆ سیدەكانی، سەپاندوە بەسەر خەڵكی ناوچەكە، و خەریكە لەبەرچاوی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی گوندو شارەكانی كوردستان وێران و خاپور دەكات.

عەلی مەحمود وتیشی، توركیا بەئاشكراش لە ڕۆژئاوای كوردستان بە ئاشكرا سەروەری دەوڵەتێكی ئەندام لە نەتەوە یەكگرتوەكان پێشێل دەكات‌، بە پاڵپشتی گروپە تیرۆریستەكان چەندین شارو شوێنی داگیركردوە، چەكی فسفۆڕ و قەدەغەكراوی نێودەوڵەتی بە پێی ڕێكەوتنامەی جنێف دژی خەڵكی سڤیل بەكاردێنێت، و لە پەنای دروستكردنی ناوچەی ئارام ، بەشێوەیەكی رێكخراو دیمۆگرافیای ئەو ناوچانە دەگۆڕێت.

لە یاداشتەكەشدا لەگەڵ ئەوەی تەواوی تاوان و دەستدرلژیەكانی توڕكیا ڕوونكراوەتەوا كومیتەكە داوا دەكات كۆمەڵگای نێودەوڵەتی ڕێگری لەو هەمو تاوانكاریەر توركیا بگیرێت بەرامبەر كوردو گەلانی ناوچەكە و هەموو ئەو لایەنانەی ئەو یاداشتەیان ئاڕاستەكراوە دەسەڵاتی خۆیان بەكاربێنن بۆ هێنانە سەرخەت و بزوواندنی نەتەوە یەكگرتوەكان، كە بەداخەوە تا ئێستا بێدەنگە لەبەرامبەر ئەم هەمو تاوانە زەقە نێودەوڵەتیانە، بۆئەوەشی دەیان ملیۆن مرۆڤ لە لەناوچوون و سڕینەوە بپارێزن بە پێویستی دەزانن لەو قۆناغە هەستیارەدا بە بەرپرسیاریەتی مێژوویی خۆیان هەڵسن وژیانی ، هەمووان ئەو بێدەنگیە بشكێنن و ببنە بەرگریكار لە پڕەنسیپ و بەها بەرزەكانی مرۆڤایەتی ، چونكە بێدەنگ بونی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی لە ئاست جینۆسایدی میللەتێك، شەرمەزاریەكی زەق و بەرپرسیارێتییەكی مێژوویی گەورەیە .

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

گەرمیان.. هەوڵێكی سووتاندنی زیندانی گرتن و گواستنەوە شكستی پێهێنرا

خەڵك – بەشی هەواڵ

لەگرتن و گواستنەوەی گەرمیان ،ھەوڵی سوتاندنی زیندانەكەیاندا و پۆلیس كۆنتڕۆڵی زیندانەكەی كردووە.

ڕائید سلێمان عەزیز بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بە كەناڵی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند، گۆڕینی سیستمی پێدانی مۆبایل بەزیندانیەكانیانمان گۆڕیوە، بەشێك لە زیندانییەكان ئەمەیان پێ ناخۆش بووە، بەشێكی تری زیندانیەكان ئەمەیان بەھەل زانیوە، ھەوڵیانداوە چەند بەتانیەكی ناو ھۆڵی ژوورەكەیان بسوتێنن، ھەرزوو پۆلیسی زیندان چوونەتە ژورەوە و توانیویانە كۆنتڕۆڵی بارودۆخەكە بكەن.

ڕائید سلێمان عەزیز ئاماژەی بەوەشدا، بیانووی ئەو ھەوڵەی زیندانییەكان بۆ ئەوەبووە كە داوادەكەن دادگایی بكرێن، چونكە پێیان واییە ماوەیەكی زۆرە لەزیندانن و دادگاییكردن و یەكلایكردنەوەی كەیسەكانیان دواكەوتووە.

بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان ڕوونیشی كردەوە، تەنھا لەیەك ھۆڵی زیندانەكە ئەم ھەوڵە دراوە لەلایەن چەند ئاژاوەگێڕێكەوە، بەلام ڕێگەنەدراوە بەتانی و كەلوپەلەكان بسوتێنرێن و ئەو زیندانیانەش لەلایەن دادوەرەوە كەیسی تریان بۆ كراوەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ڕایدەگەیەنێت: ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات.

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ لە ڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاندووە، كاروانێكی نوێی هاوكاری لۆجستی و سەربازیی هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژ بە داعش لە خاكی عیراقەوە بەرەو ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون.

ڕوانگەكە باسی لەوەش كردووە، كاروانەكەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە 35 بارهەڵگری باركراو بە كەلوپەلی لۆجستی و سەربازیی و تانكەری سووتەمەنی پێكهاتوون و لە دەروازەی سنووری وەلیدی نێوان عیراق و سوریا و عیراق و ئوردنەوە بەرەو شاری قامیشلۆی ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون، دواتر ڕوویان كردووەتە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی لە حەسەكە و دێرەزوور.

جێی ئاماژەیە، ڕۆژی 10ی ئەم مانگەش كاروانێكی تری هێزەكانی سەربە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی كە لە 25 بارهەڵگر پێكهاتبوو و كەلوپەلی لۆجستی و چەكی قورسی وەك تۆپ و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشیان پێبووە لە هەرێمی كوردستانەوە ڕوویان كردبووە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانان لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان كرد، دواتر بەرەو كێڵگەی نەوتیی (عومەر و كۆنیكۆ) لە دێرەزوور بەڕێكەوتبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان