ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

“ناوچە كێشە لەسەرەكان بە هاوبەشی پێشمەرگە و هێزە عیراقییەكان ئاسایشیان پارێزراو دەبێت”

خەڵك-بەشی هەواڵ

ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان ڕایدەگەیەنێت، ڕەفتاری گروپە چەكدارەكان و بوونی شانە نوستووەكانی داعش هۆكاری بەردەوامی ناسەقامگیرین لە ناوچە جێناكۆكەكان.

دیندار زێباری ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان لە حكومەتی هەرێمی كوردستان ڕایگەیاند، لە دوای هێرشەكانی داعش دانیشتووانی ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم بە گشتی دووچاری نەهامەتییەكی زۆر و ئاوارەیی و سووتانی ماڵ و موڵك و خانو بوونەوە و دەیان هەزاریان لە شارەكانی كوردستان ئاوارە و دەربەدەر بوون. دوای كۆتاییهاتنی دەسەڵاتی داعش كێشەكانی ئەم ناوچانە و مەینەتییەكانی خەڵكەكەی وەك خۆیان مانەوە، بەڵام بە شێوازێكی دیكە، بۆیە داوامان لە ڕێكخراوەكان و لایەنە نێودەوڵەتییەكان كرد كە پێویستە هەرچی زووە بەهانای خەڵكی ئەم ناوچانەوە بێن.

وتیشی”ئەو ناسەقامگیری و پێشێلكاریانەی لە ‌ماوەی ڕابردوودا لە ‌سنووری ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێم هەبووە لەلایەن چەند گروپی سەربازی جۆراوجۆرەوە بوو كە بە ‌بەردەوامی هەوڵی شێواندن و زیان پێگەیاندنی هاووڵاتییانی ناوچەكەیان داوە بەشێوەیەكی گشتی، بۆ نموونە زیانی زۆریان بە جوتیارانی ناوچەكە گەیاند. هەر بەوەشەوە نەوەستاون و ماوەی چەند ساڵێكە لە كاتی دروێنەكردنی ڕەنجی یەك ساڵەی جووتیارانی سنوورەكە، هەستاون بە سوتاندنی دەغڵ و دانی هاووڵاتییان و ئاگرتێبەردان و بۆمبڕێژكردنی زەوی وزاری گوندەكان، سەرەڕای كوشتن و گرتنیان “.

ئاشكراشیكرد، ئەو هێزانەی لەو ناوچەیەدا بوونیان هەیە هەڕەشە لە كەسوكاری قوربانییەكان دەكەن ئەگەر ناڕەزایی دەرببڕن یان ئەو تاوانانە ئاشكرا بكەن كە لە بەرانبەر خۆیان یان كەسوكاریان ئەنجام دراوە.

ڕێكخەری ڕاسپاردە نێودەوڵەتییەكان ڕاشیگەیاند، حكومەتی هەرێم لەگەڵ ئەوەدایە هەموو ئاسانكارییەك پێشكەش بكرێت بۆ مەبەستی گەڕانەوەی ئارەزوومەندانەی ئاوارەكان و ئاوەدان كردنەوەی ئەو ناوچانە، بەڵام ڕەفتاری نابەرپرسانەی بەشێك لەو هێزانە كە هیچیان لە ڕۆڵەكانی ئەو ناوچانە نین و لە شوێنی دیكەوە هێنراون، هەروەها بوونی ژمارەیەكی زۆر شانەی نوستووی داعش بووەتە هۆی ناسەقامگیری بارودۆخی ئەمنی لەو ناوچانە و نەبوونی خزمەتگوزاری پێویست. ئەمەش وایكردووە دانیشتوانەكەی نەتوانن بە ئاسودەیی بگەڕێنەوە، هەروەها پێویستە ئەو ناوچانە لە مین و تەقەمەنی پاك بكرێنەوە و خزمەتگوزارییە پێویستەكانیان بۆ بگەڕێندرێتەوە.

جەختی لەوەش كردەوە، پێش هاتنی داعش بۆ ناوچە جێناكۆكەكان لە ماوەی ساڵانی 2003_2014 هێزەكانی پێشمەرگەی كوردستان بە هاوبەشی لەگەڵ هێزە عیراقییەكان كۆنتڕۆڵی ڕەوشی ئەمنی ناوچەكەیان كردبوو و ئاسایشی ئەو ناوچەیە بە جۆرێك پارێزراوبوو كە هیچ كردەوەیەكی تیرۆریستی لەو ناوچانە ڕووی نەداوە. مێژووی ئەم ناوچەیە ئەوە دەسەلمێنێت كە پێكهێنانی هێزی ئەمنی هاوبەش باشترین چارەسەرە بۆ پاراستنی ڕەوشی ئەمنی ناوچەكە بۆ ئەوەی گشت پێكهاتەكان پێكەوەبژین و ناوچەكەیان بوژانەوە بەخۆیەوە ببینێت، هەروەها هۆكارێكە بۆ نەهێشتنی پێشێلكاری بەرامبەر بە گشت پێكهاتەكانی ئەو ناوچانە و گەڕانەوەی سەقامگیری.

لە بارەی گرنگی چارەسەركردنی كێشەی ئەو ناوچانە، زێباری وتی”حكومەتی هەرێم بەردەوام داوای چارەسەركردنی كێشەی ئەو ناوچانەی لە بەغدا كردوە و بەباشی زانیوە كە خەڵكی ناوچە جێناكۆكەكان لایەنێك بن لە چارەسەر كردنی ئەم كێشەیە و مافی بڕیاردان لەسەر چارەنووسی خۆیانیان هەبێت. لە دوای ساڵی 2003 كێشە ناوچە جێناكۆكەكان یەكێك بووە لەو گرفتانەی كە پێویستی بە چارەسەركردن هەبوو، وەك كێشە هەڵپەسێردراوەكانی نێوان هەولێر و بەغدا، بۆیە ئێمە بە باشی دەزانین بارودۆخی ئەمنی ئەو ناوچانە جێگیر و سەقامگیر بیت و زەمینەیەكی لەبار بڕەخسێنرێت پێش گەڕانەوەی ئاوارەكان و بۆ ئەم مەبەستە پێویستە هەماهەنگییەكی كارا هەبێت لە نێوان حكومەتی هەرێم و پارێزگاكان لەگەڵ حكومەتی فیدراڵ لەڕووی هاوبەشی لە زانیاری و ستراتیژیەتی نوێ بۆ پێشخستنی گیانی پێكەوەژیانی نێوان پێكهاتەكانی ئەم ناوچانە و دابینكردنی خزمەتگوزاری پێویست”.

ئاماژەی بۆ ئەوەش كرد، بەم دواییە كردەوە تیرۆریستییەكانی پاشماوەكانی داعش لە ناوچە جێناكۆكەكان زیادی كردووە و ڕۆژانە لەو ناوچانە قوربانی هەیە، بۆیە پێویستە هێزەكانی پێشمەرگە تەواجودیان هەبێت لەو ناوچانە بۆ ئەوەی هاریكار بن لە هێنانەدیی سەقامگیری و ڕێگاخۆشكەر بن بۆ جێبەجێكردنی ماددەی 140 .

ئەمەش لەكاتێكدایە، ڕۆژی ١٧/٦/٢٠٢٠ سەنتەری عیراقی بۆ دۆكیومێنتكردنی تاوانەكانی جەنگ، ڕاپۆرتێكی لە بارەی تاوانەكانی گروپە سەربازییەكان و بەشێك لە بەڕێوەبەرایەتییەكانی هەواڵگری پارێزگای نەینەوا بڵاوكردەوە، تێیدا تیشكی خستەسەر چەندین تاوان كە بەرامبەر بەهاووڵاتیانی سڤیل لە دەشتی نەینەوا ئەنجام دراوە.

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

گەرمیان.. هەوڵێكی سووتاندنی زیندانی گرتن و گواستنەوە شكستی پێهێنرا

خەڵك – بەشی هەواڵ

لەگرتن و گواستنەوەی گەرمیان ،ھەوڵی سوتاندنی زیندانەكەیاندا و پۆلیس كۆنتڕۆڵی زیندانەكەی كردووە.

ڕائید سلێمان عەزیز بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بە كەناڵی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند، گۆڕینی سیستمی پێدانی مۆبایل بەزیندانیەكانیانمان گۆڕیوە، بەشێك لە زیندانییەكان ئەمەیان پێ ناخۆش بووە، بەشێكی تری زیندانیەكان ئەمەیان بەھەل زانیوە، ھەوڵیانداوە چەند بەتانیەكی ناو ھۆڵی ژوورەكەیان بسوتێنن، ھەرزوو پۆلیسی زیندان چوونەتە ژورەوە و توانیویانە كۆنتڕۆڵی بارودۆخەكە بكەن.

ڕائید سلێمان عەزیز ئاماژەی بەوەشدا، بیانووی ئەو ھەوڵەی زیندانییەكان بۆ ئەوەبووە كە داوادەكەن دادگایی بكرێن، چونكە پێیان واییە ماوەیەكی زۆرە لەزیندانن و دادگاییكردن و یەكلایكردنەوەی كەیسەكانیان دواكەوتووە.

بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان ڕوونیشی كردەوە، تەنھا لەیەك ھۆڵی زیندانەكە ئەم ھەوڵە دراوە لەلایەن چەند ئاژاوەگێڕێكەوە، بەلام ڕێگەنەدراوە بەتانی و كەلوپەلەكان بسوتێنرێن و ئەو زیندانیانەش لەلایەن دادوەرەوە كەیسی تریان بۆ كراوەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ڕایدەگەیەنێت: ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات.

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ لە ڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاندووە، كاروانێكی نوێی هاوكاری لۆجستی و سەربازیی هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژ بە داعش لە خاكی عیراقەوە بەرەو ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون.

ڕوانگەكە باسی لەوەش كردووە، كاروانەكەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە 35 بارهەڵگری باركراو بە كەلوپەلی لۆجستی و سەربازیی و تانكەری سووتەمەنی پێكهاتوون و لە دەروازەی سنووری وەلیدی نێوان عیراق و سوریا و عیراق و ئوردنەوە بەرەو شاری قامیشلۆی ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون، دواتر ڕوویان كردووەتە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی لە حەسەكە و دێرەزوور.

جێی ئاماژەیە، ڕۆژی 10ی ئەم مانگەش كاروانێكی تری هێزەكانی سەربە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی كە لە 25 بارهەڵگر پێكهاتبوو و كەلوپەلی لۆجستی و چەكی قورسی وەك تۆپ و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشیان پێبووە لە هەرێمی كوردستانەوە ڕوویان كردبووە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانان لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان كرد، دواتر بەرەو كێڵگەی نەوتیی (عومەر و كۆنیكۆ) لە دێرەزوور بەڕێكەوتبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان