ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

د.سامان بەرزنجی: داوا لەهاووڵاتیان دەكەین بەبێ جیاوازی تكایان لێدەكەین خۆیان بپارێزن

خەڵك – ئارام سەردار

د.سامان بەرزنجی وەزیری تەندروستی هەرێم ڕایگەیاند، كۆبوونەوەیەكی گرنگ بەڕێوەچوو، حكومەتی هەرێمیش پاڵپشتی گەورەی دارایی و خۆپارێزی بووە، لەهەمان كاتدا سەرۆكی حكومەت بڕیاریدا بەپێدانی ڕێزوسوپاس و پێدانی پلە بەپزیشك و كارمەندانی تەندروستی و فەرمانبەران كە لەماوەی چوارمانگی ڕابردوو كاریان كردووە، جگە لەوەی ژمارەیەك لەكارمەندان گیانیان لەدەستداوە تائێستا زیاتر لە ۳٥۰ پزیشك و كارمەندی تەندروستی تووشبووی كۆررۆنا بەناونیشانی جیا لەنەخۆشخانەكانن و ژمارەیەكی زۆریش چاك بوونەتەوە و هیوای چاكبوونەوەش بۆ تووشبووان دەخوازین.

دەشڵێت، ئێمە داوا لەهاووڵاتیان دەكەین بەبێ جیاوازی تكایان لێ دەكەین خۆیان بپارێزن لەبەر خانەوادە و كەس و كاریان و هەروەها هەرێمی كوردستان، چونكە بەداخەوە ئێستا ڕۆژانە بەسەدان حاڵەت تۆمار دەكرێت و ڕێژەی مردنیش بەرزبووەتەوە، تائێستاش ۹ هەزار و ٦۹٥ حاڵەت تۆماركراوە زیاتر لە ٤ هەزار حاڵەت لەنەخۆشخانەكان چارەسەر وەردەگرن، بۆیە دووركەوتنەوە لە قەرەباڵغی و بەستنی دەمامك زۆر گرنگە، حكومەتیش بڕیاریدا ڕێكارەكانی خۆپارێزی بەردەوام دەبن.

سامان بەرزنجی ئاماژەی بۆ ئەوەشكرد، لیژنەی باڵا بڕیاری دابینكردنی پێداویستییەكانی داوە و لە ۹٥٪ دابینكردنی پێداویستییەكانیش لەسەر ئەركی حكومەت بووە، جگە لەپاڵپشتییەكانی بۆ ئیدارە وپارێزگاكان بۆ گرتنەبەری هەر ڕێكارێك، جگە لەبەردەوامی قەدەغەی هاتووچۆ لەنێوان پارێزگاكان، هەروەها بڕیارمان وەرگرت بەوەی هاووڵاتی لەماڵەوە كەرەنتین بكرێت، چونكە ژمارەی تووشبووان زیاترە گەشتیارانیش كەدێنەوە بەپێی ڕێكارێك دەبێت كەدەردەچێت، بۆ ئەوانەشی نیشانەیان نییە بەڕێكارێكی جیاواز لەماڵەوە بمێننەوە، لەلایەن تیمەكانیشەوە چاودێری دەكرێن ئەمەش هیوادارین ئەوانەی گومانیان هەیە بەركەوتەن بێن پشكنین بكەن و ئەگەر تووشبوو ئەوا لەماڵەوە كەرەنتین دەكرێن، لەكاتی كردنەوەی فڕۆكەخانەكانیش ڕێكاری پێویست دەگیرێتەبەر، شوێنە ترسناكەكانیش بەداخراوی دەمێننەوە، جگە لەوەی سزای سەرپێچی كارانی ڕێنماییەكان دەدرێت، ڕێنمایی نوێش بۆ گەشتیاران دەردەكرێت، بازگە سنوورییەكانیش توندوتۆڵ دەكرێن.

وەزیری تەندروستی هەرێم ئەوەشی خستەڕوو، لەهەرێمی كوردستان لە ۹٦٪ هەڵكشان هەبووە و نزیكەی لە ٥۷٪ نیشانەیان هەیە و پێویستیان بەچارەسەرە و ڕێژەی مردنیش ۳.٤ە، تێكڕای پشكنینەكانیش لە٥.۹٪یە كە بەپێی ستاندەر كەمترە لە ٥٪ و ڕێكاری پێویست دەبێ هەبێ بۆ كۆنتڕۆلكردنی، هاوكات توانای گواستنەوەی ڤایرۆسەكە لەهەركەسێك ۱٫۷ بەرامبەر تووش دەكات لەكاتێكدا ستانداردی جیهانی دەبێ كەسێك كەمتر لەكەسێك تووشبكات.

لەبارەی پێشبینیەكانی داهاتوو وتی، ژمارەی حاڵەتی پێشبینیكراو تاوەكو مانگی شوباتی ۲۰۲۱ لەوانەیە ژمارەكە نزیك بێتەوە لە ۱۲۰ هەزار حاڵەت كە حاڵەتی سوك و ناوەند و ناجێگیری تێدایە، ئەگەر پابەندی نەبێت ڕەنگە زیاتریش بێت و ئەو كاتیش پێویستمان بە زیاتر لە ٦ هەزار قەرەوێلە دەبێت لەیەك كاتدا ۲۸۰ حاڵەت تەنها بۆ چاودێری چڕ دەبێت، زیاتر لە ٥۲٥ هەزار پشكنینیش دەبێ ئەنجام بدرێت.

د.سامان بەرزنجی وتیشی بەڕێژەی لە ٦۹٪ لە سلێمانی نەخۆشیەكە هەیە، لە هەولێر لە ۲٥٪ لە دهۆك لە ۳٪ و هەڵەبجە لە ۳٪، تائێستا لە ٥٥٪ تووشبووان چاك بوونەتەو لە ٤۱٪ زیاتر لەنەخۆشخانەكانن، تەنها ئەمڕۆ 2232 پشكنینی نوێ كراوە، 240 تووشبووی نوێ تۆمار كراون ، 1946 كەس چاكبوونەتەوە، 14 كەسیش لە هەڵگرانی ڤایرۆسی كۆرۆنا گیانیان لەدەستداوە، كۆی گشتی تووشبووان لە هەرێمی كوردستان گەیشتە 9695 تووشبوو لەو ژمارەیە 5324 تووشبوو چاكبوونەتەوە ، 4031 تووشبوو لە نەخۆشخانە ماونەتەوە و چارەسەری وەردەگرن ، 340 تووشبوو گیانیان لەدەستداوە.

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

گەرمیان.. هەوڵێكی سووتاندنی زیندانی گرتن و گواستنەوە شكستی پێهێنرا

خەڵك – بەشی هەواڵ

لەگرتن و گواستنەوەی گەرمیان ،ھەوڵی سوتاندنی زیندانەكەیاندا و پۆلیس كۆنتڕۆڵی زیندانەكەی كردووە.

ڕائید سلێمان عەزیز بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بە كەناڵی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند، گۆڕینی سیستمی پێدانی مۆبایل بەزیندانیەكانیانمان گۆڕیوە، بەشێك لە زیندانییەكان ئەمەیان پێ ناخۆش بووە، بەشێكی تری زیندانیەكان ئەمەیان بەھەل زانیوە، ھەوڵیانداوە چەند بەتانیەكی ناو ھۆڵی ژوورەكەیان بسوتێنن، ھەرزوو پۆلیسی زیندان چوونەتە ژورەوە و توانیویانە كۆنتڕۆڵی بارودۆخەكە بكەن.

ڕائید سلێمان عەزیز ئاماژەی بەوەشدا، بیانووی ئەو ھەوڵەی زیندانییەكان بۆ ئەوەبووە كە داوادەكەن دادگایی بكرێن، چونكە پێیان واییە ماوەیەكی زۆرە لەزیندانن و دادگاییكردن و یەكلایكردنەوەی كەیسەكانیان دواكەوتووە.

بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان ڕوونیشی كردەوە، تەنھا لەیەك ھۆڵی زیندانەكە ئەم ھەوڵە دراوە لەلایەن چەند ئاژاوەگێڕێكەوە، بەلام ڕێگەنەدراوە بەتانی و كەلوپەلەكان بسوتێنرێن و ئەو زیندانیانەش لەلایەن دادوەرەوە كەیسی تریان بۆ كراوەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ڕایدەگەیەنێت: ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات.

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ لە ڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاندووە، كاروانێكی نوێی هاوكاری لۆجستی و سەربازیی هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژ بە داعش لە خاكی عیراقەوە بەرەو ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون.

ڕوانگەكە باسی لەوەش كردووە، كاروانەكەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە 35 بارهەڵگری باركراو بە كەلوپەلی لۆجستی و سەربازیی و تانكەری سووتەمەنی پێكهاتوون و لە دەروازەی سنووری وەلیدی نێوان عیراق و سوریا و عیراق و ئوردنەوە بەرەو شاری قامیشلۆی ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون، دواتر ڕوویان كردووەتە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی لە حەسەكە و دێرەزوور.

جێی ئاماژەیە، ڕۆژی 10ی ئەم مانگەش كاروانێكی تری هێزەكانی سەربە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی كە لە 25 بارهەڵگر پێكهاتبوو و كەلوپەلی لۆجستی و چەكی قورسی وەك تۆپ و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشیان پێبووە لە هەرێمی كوردستانەوە ڕوویان كردبووە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانان لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان كرد، دواتر بەرەو كێڵگەی نەوتیی (عومەر و كۆنیكۆ) لە دێرەزوور بەڕێكەوتبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان