ئێمە لە تۆرە کۆمەڵایەتیەکان

کوردستان

محەمەد حاجی مەحمود: ئەمریكا و هاوپەیمانان پشتیوانی لە قەوارەی كوردستان دەكەن

خەڵك – بەشی هەواڵ

سكرتێری حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان ڕایدەگەیەنێت: عەقڵیەتێك لە بەغداوە دەیەوێت گرفت بۆ كوردستان دروست بكات، بۆ ئەمەش سەركردە عیراقییەكان بیریان چوووە كە ئەم وڵاتە لەسەر بنەمای ”شەراكەت و تەوازن و تەوافوق” دامەزراوە.

محەمەد حاجی مەحمود، سكرتێری حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان، بە ماڵپەڕی فەڕمی پارتی ڕاگەیاند: “عیراق و نیەتی عیراق وابووە كە ویستویانە لەسەر مێزی گفتوگۆ دابنیشین لە ‌ناچاری و بێدەسەڵاتییان بووە، بەڵام ئێستا كە ئەو گۆڕانكارییانە هاتوون، دۆخەكە بە جۆرێكە خۆشیان دۆخیان باش نییە، ئەوەتا بەهای دۆلار بەرامبەر بە دینار بەرز كراوەتەوە و دەیانەوێت لەو ڕێگایەوە دۆخی خۆیان باش بكەنەوە و مووچەی خۆیان پێ نادرێت. عیراق لەبەریەك هەڵوەشاوەتەوە. لە بەشێكی كێشەكاندا كورد خۆی بەرپرسە. ئەوان كورد بە ‌زیاد دەزانن، كورد زۆر ناشرینە لە بەغدا و هیچ یەكێك لە حزبەكانی عیراق نایانەوێت لە كورد نزیك ببنەوە، چونكە شەقامی عیراقی دەنگیان نادەنێ، جاران كورد گرفتی لەگەڵ دەسەڵاتی عیراق هەبوو، ئێستا عەرەب دژی كوردە و ئەگەر حزبەكان بیانەوێت لە كورد نزیك ببنەوە ئەوە لە ترسی دەنگ ناوێرن و كورد ناشرین كراوە لە بەغدا”.

سكرتێری حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان وتیشی:”دەبێت كورد لەبری ئەوەی ئەوەندە خۆی بە بەغداوە خەریك بكات، بگەڕێتەوە و تەنزیمی خۆی بكات، چاوەڕوانیی هیچ لە بەغدا ناكرێت، ئەمریكا بەرژەوەندیی خۆی هەیە،‌ پرسیار ئەوەیە كورد لە كوێی بەرژەوەندیی ئەمریكایە؟ ئەمریكا دۆستی تا سەر نییە و بەرژەوەندیی تا سەری هەیە، بۆ پرسی گۆڕانكاریی ئەمریكا لە ‌نێوان بایدن و ترەمپ جیاوازی هەیە،‌ ڕەنگە جۆ بایدن قبوڵ نەكات لە كەركوك پێشمەرگە و كورد دەربكرێت، ئەوە ئێمەین دەبێت خۆمان ڕێك بخەین، جا ئەوان بە ‌دەممانەوە بێن، بەداخەوە ڕەنگە لە شێوەی تاكتیك كەمێك گرفتمان هەبێت، لە كاتێكدا شاندمان چووە بۆ بەغدا، لە ‌ناوخۆی خۆمان گرفتمان هەیە،‌ خۆپێشاندان هەیە،‌ سووتانی بارەگا و دامەزراوەی حكومەت هەیە، ئەمە كاریگەریی سلبیی هەیە لەسەر پرسی گفتوگۆكانیش، واتە دەبێت تەوقیتی هەڵبژاردنی سەردانیشمان جیاواز بووایە”‌.

لەبارەی ئەوەی ئەمریكا تێڕوانینی دەگۆڕێت بۆ گرفتەكانی نێوان هەولێر و بەغدا، محەمەد حاجی مەحمود ئەوەی خستەڕوو:”پێم وایە بایدن بە ناوخۆی ئەمریكاوە خەریك دەبێت، خاڵی دووەم هەوڵی ئاشتی دەدات، چونكە ترەمپ هەندێك سیاسەتی تایبەت بە ‌خۆی هەبووە، ئەمیش هەندێك سیاسەتی خۆی هەیە. بایدن، كورد دەناسێت تێكەڵە، پەیوەندیی لەگەڵ كورد هەبووە، ئەمانە كۆمەڵێك خاڵی گرنگن و ئەوانەی حكومەتی تازە پێك دەهێنن لە ئەمریكا كورد دەناسن، ئەو بایدنە خاوەنی پڕۆژەی دابەشكردنی عیراقە، پرسیار ئەوەیە لە سەردەمی دەسەڵاتداریدا بەردەوام دەبێت لەو بیرۆكەیە؟ لەگەڵ ئەوەشدا ئەوەی ئێمە دەزانین ئەمان هێمنتر و لەسەرخۆترن و لە كورد نزیكن، بەڵام كورد خۆی چەند دەزانێت ئەو زەمینەیە خۆش بكات و پەیوەندیی لەگەڵ بایدن بەهێز بكات و چارەسەری خۆی بكات لەگەڵ عیراق؟”

لەبارەی ئەوەی لایەنە عیراقییەكان دەتوانن تێڕوانینی خۆیان بگۆڕن بۆ چارەسەری گرفتەكان، محەمەد حاجی مەحمود وتی: “پێم وایە عیراق نوێ نابێتەوە، ڕەنگە دەموچاوەكان و خەڵكەكان تەمەنیان كەمتر بێت، بەڵام عیراق هەر كۆنە،‌ باوەڕ ناكەم هیچ چاوەڕوانیی دیموكراتی لە عیراق بكرێت، عیراق دۆخی خراپە، لە ڕووی ئیدارییەوە كەس بە كەس نییە، لە ڕووی خزمەتگوزاری و تەندروستی و ژێرخانی ئابووری و داراییشەوە بەهەمان شێوە، ئەوە خۆی عیراق بە دەستی خۆی پارەكەی دەشكێنێت لە بەرامبەر دۆلار، ئەمە چ بیرۆكەیەكە، دراوی وڵاتی خۆت بشكێنی لە بەرامبەر دۆلار تا لە قەیرانی دارایی ڕزگار ببێت، كورد باشترە چاوەڕوانی هیچ لە‌بەغدا نەكات”.

دەربارەی ئەگەری كشانەوەی ئەمەریكا لە عێراق و بەهێزبوونەوەی داعش ڕایگەیاند: “ئەمریكا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە، ئەمریكا لەم ناوچەیە سەركەوتوو نەبووە، ئەمریكا یەمەنی بەجێ هێشت بۆ حوسییەكان، لە ئەفغانستان دۆخەكە گەیشتە ئەوەی كە وەزیرەكان و سەرۆك وەزیران بكرێنە ئامانج، گفتوگۆكان بێدەرئەنجام بوون، سوریای ڕادەستی توركیا كرد، ئەمریكا تەنیا هێز نییە لە ‌ناوچەكە،‌ ڕوسیا پەیدا بووە، ئێران هەیە، چین هەیە، لە ڕووی سیاسی و ئابوورییشەوە ئەمریكا تەنیا بڕیاردەر نییە. بۆ نمونە، لە سوریا ئەگەر فڕۆكەی ئەمریكا هەڵسێت بەبێ هەماهەنگیی سوریا ناتوانێت، لەگەڵ ئەوەشدا ئەمریكا بە تەواوەتی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێ ناهێڵێت، چونكە لە عیراقدا خەڵكێكی زۆری بووەتەوە قوربانی”.

سكرتێری حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان ئاماژەی بەوەشدا:” لەو باوەڕە نیم عیراق موافەقە بكات پێشمەرگە بچێتەوە ئەو ناوچانەی سنووری ماددەی 140. ڕەنگە ‌ئیدارەی نوێی ئەمریكا گۆڕانكاری بكات، بەڵام عیراق بە ‌هەموو شێوەیەك ڕێگری دەكات لە گەڕانەوەی پێشمەرگە، چونكە میلیشیاكانی خۆی لەوێ دادەنێت، واتە ڕۆژ بە ڕۆژ ماهیەتیان بەرامبەر بە كورد دەردەكەوێت, دەبێت كورد وەفدی هەبێت لەگەڵ ئەوروپا و ئەمریكا قسە بكەن كە عیراق مافی كورد پێشێل دەكات، قوتی 6 ملیۆن كوردی بڕیوە، من پێم وایە لەگەڵ عیراقدا ئاسنی سارد دەكوتین”.

لەبارەی ئەو مەترسییانەی لەسەر قەوارەی كوردستان هەیە، سكرتێری حزبی سۆسیالیست دیموكراتی كوردستان، ڕوونیشیكردەوە: “قەوارەی هەرێمی كوردستان سیاسی و یاسایی و ئاساییە و لە دەستووری عیراقیشدا دانی پێدا نراوە، ئەم قەوارە سیاسییە جیا لە وەی دەستوورییە،‌ واقعیشە، ئەم قەوارەیە بە قسە لەناو ناچێت، حكومەتی عیراق پێی بكرێت بە ‌یەك كۆبوونەوەی پەرلەمان هەڵیدەوەشێنێتەوە، بەڵام پێی ناكرێت، پێی بكرێت دەیكات. شتێكی تر هەیە، وڵاتانی جیهان لە خۆیانەوە كونسوڵخانەیان لە هەرێمی كوردستان نەكردووەتەوە و پێم وایە ئەمریكا و هاوپەیمانان و جیهان كوردستان دەپارێزن، خۆمان دەبێت كاری لەسەر بكەین، چونكە جێگایەكە دەبێت خەڵكی تر لێرەوە فێری دیموكراسی بێت، تاكە شوێنە ‌لە ‌ناوچەكە هەست بە ڕەنگە جیاوازەكان دەكرێت”.

دەشڵێت: “لە ‌دوای جەنگی جیهانیی دووەم ئەمریكا ئاڵای لە شوێنێك هەبووایە كەس نەیدەوێرا فیشەكێك بتەقێنێت، ئەمریكا خۆی قەرار بدات قسەی خۆی جێبەجێ دەكات, ژمارە حیساب نییە،‌ بوونی ئەمریكا گرنگە،‌ ئێمە دەبێت گرنگی بە پرسی ستراتیژی بدەین، خۆزگە كوردستان كە باسی 50 ساڵ ڕێككەوتنی دەكەن لەگەڵ توركیا، ئەو ڕێككەوتنەی لەگەڵ ئەمریكا و ئێران و ئەوروپا و ڕوسیا و چینیش بكردبایە،‌ بۆ ئەوەی‌ هاتنی شەریكاتی دنیا ببێتە گەرەنتیی پاراستنی كوردستان، دەسەڵاتی ئەو شەریكانە زەمانەتە بۆ كوردستان و ئەوكاتە لەباتی دەبابە و تەیارە كە پارێزگاریت لێ بكات، ئابووری دەتپارێزیت”.

ئابوری

نوێنەرێك سێ‌ پێشنیار بۆ حكومەتی هەرێم دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ئەندامێكی ئەنجومەنی نوێنەرانى عيراق لە فڕاكسیۆنی یەكێتی دەڵێت:”مەلەفی نەوت زۆر هەڵدەگرێت و زۆریشی لەسەر نووسراوە، بەڵام دەرەنجام نەوت نەبووە بە مایەی خێر و خۆشی بۆ خەڵكی كوردستان”.

هەرێم كەمال ئاغا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە فڕاكسیۆنی یەكێتی لە نووسینێكدا ئاماژەی بەوەداوە:”بەداخەوە ئەوەی لە چەند ڕۆژی ڕابردوو لە ڕاپۆرتی كۆمپانیای دیلۆیت بینیمان سەبارەت بە داهات و خەرجیيەكانی نەوت، مـرۆڤ تووشی شۆك دەبێت”.

ئەو نوێنەرە لە نووسینەكەشیدا سێ‌ پێشنیاری بۆ حكومەتی هەرێم كردووە بۆ زاڵبوون بەسەر قەیرانی دارایی و ڕێككەوتن لەگەڵ بەغدا و دابینكردنی مووچەی مووچەخۆران.

 

دەقی نووسینەكەی هەرێم كەمال ئاغا:

 

مەلەفی نــەوت زۆر هـــەڵدەگـرێت زۆریش لەسەری نوسراوە بەڵام دەرئــەنجــام نــەوت نەبوو بە ماییەی خێر و خۆشی بۆ خـــەڵكی كوردســتان .

لەســـەرەتادا كاتێـــك سەركردایـــەتی سیــاسی كوردستان لە حوزەیرانی ســـاڵی 2009 بـریاری رەوانەكردنی نەوتی دا بۆ دەرەوە ئـەمە هەنــگاوێكی گرنـگ بوو لەرووی ئابووریەوە بۆ هەرێمی كوردســتان ، چونكە نەوت بۆ ژێرخانی ئابووری هەر ولاتێك سێكتەرێكــی داهـــاتی بــەهێزە ، ئەو ولاتـانەی نەوت تیاندا بە درووستی بەكارهێنراوە هەمیــشە نەوت بۆیان بووە بە مایــیەی ئارامـــی و خۆشـــگوزەرانی و بـــەهێز بــوون و پاراســـتنی ئاســـایشی سیــادەی دەولەت .

یەكێتی نیشتیمانی كوردســـتان ســـەرباری كێــشمە كێشــمی زۆر و ئاڵنـــگاریـــەكان بـــەردەوام پشتــگیری بـــازاری ئـــازاد و هەناردەكـــردنی نـــەوت بـــووە ، بەشێـــوەیەكی شـــەفاف و تەندرووست ، چونكە یەكێـتی خۆیی بە خاوەنی بیرۆكەی دەرهێنانی نەوت دەزانێت لە پێناو دەستەبەركردنی ژێرخانی ئابـــوریەكی بەهێـز بۆ هەرێمـــی كوردســــتان.

بەڵام بەداخـــەوە ئەوەی لە چــەند رۆژی رابـردوو لە راپۆرتی كۆمــپانیایی دیــلۆیــت ـ مــان بــینی ســـەبارەت بە داهات و خەرجیـــەكانی نـــەوت ، مـرۆڤ توشی شۆك دەبـــێت، ئەگەر بێت و سەیری شــیكاری داهـــات و خـەرجیەكانی دەرهێنانی نەوت و جیـاوازی نێـــوان هـــەناردەكـــردن و بــەبازار كردنی نــەوت لەگـــەڵ عیراق بكەیـــن لەساڵـــی 2019 دەبینـــین:

[ كـــرێی بـــۆری نـــەوتی كـوردستــــان و تـــوركیــا ( 13%)

قـــەرزی تـــوركیاو كۆمپــــانیاكانی كـــریاری نـــەوت( 16%)

قــــەرزی كۆمپانیا ناوخۆییەكان كـــارەبا و پاڵاوگەكان(9% )

حەقدەستی كۆمپانــــیاكانی بەرهەمــهێنانی نـــەوت (30%)

خــــەرجـــی گــــۆریـــنــــەوەی دۆلار بــــۆ دیـــنــــار ( 2%)

پوختەی داهاتی ماوە بۆ مووچە وخەرجی حكومەت(30%)

كـــۆی گـــــشتـــی دەكـــات بــــە (100%) ]

ئەمـــە تـــەواو بـــە مـــانـایی بە هەدەردانی ئابووری هەرێمی كوردســـتانە ، بەتـــەواوی پێچەوانەی بەهێز بوونی ئابوریە ، دەتوانـــین بڵـــێن نـــەوت لە ئێســتادا بەم شێوەیە نە دەبێتە ماییەی خۆشگوزەرانی بۆ خـــەلكی كوردســـتان و نــە بۆ ژێر خـــانی ئابــــوریەكـــی بەهـــێز ، بەڵكـو سودی تەنها بۆ چەند كۆمپانیایەك و هەندێــــك وڵاتە ، دەرئـەنجام بـۆتە ماییەی سـزادانی خەلكی هەرێمی كوردستان بە هۆیی هەناردەكردنی نەوت وە رێك نەكـــەوتنی حكـومەتی هـەرێم لەگـەڵ بەغدا.

بۆیە پــێویستە لــە ئَێستـــادا ئەم خاڵانە تیشكی بخرێتە سەر

① ـ هەنـــاردەكــردنی نەوت بەم شێوەیە كۆمەڵێك رهەندی تری ترسنـــاك لەخۆیی دەگرت پێویســتە لە داهاتوودا لە گەڵ بەغـــدا لەســـەری رێكبـكەویــن .

②ـ كـــاركردن لــەســـەر پرۆژە یاسایی نەوت و گاز كە وەك نەخشە رێگایەكە بۆ چارەسەری بنەرەتی كێشەكان و دووبارە نەبوونەوەی كە بەردەوام بۆتە مایـــیەی ترس و دڵەراوكێ .

③ ـ پێـــویستە هەرێمــی كوردستان پابەندی رێكەوتنەكانی بێت لە گەڵ بەغدا هەروەكو لە رێكەوتنی ئۆكتۆبەری 2020 باسی لێوەكراوە ، ئەویش بە رادەست كردنی نەوت و نیوەیی داهاتە نا نــەوتیـــەكان ، بـــۆ وەرگرتنــی شایستــە دارایەكانی لە مانـــگی 1 ئەم ســـاڵ بۆ خۆشگوزەرانی هاولاتیان و دابین كـــردنی موچـــەی موچە خۆران .

لە كۆتاییـــدا دەتـــوانم بڵێـــم ، ئەگەر حكــــومــەتی هەرێمی كوردســـتان ســــیاســـەتێـــكی حەكیــمانەو ژیــرانە و تەواو زانستیـــیانە و شەفـــاف بگرێتـە بەر و نەوت رادەست بكات بەپێی رێـــكەوتــن و پشـــكی خـــۆیی بكـــات بــە داینەمۆی بــــوژانەوە‌ی هەرێمی كوردستان ئەوا ساڵێكی پر لە ئاسودەی و خۆشگوزەرانـــی بۆ هـــاولاتیان و موچـــە خۆران فـەراهەم دەكات ، لەهـــەمان كــاتدا حكومەتی فیدراڵ مولزەم دەكرێت بە دابـــین كـــردنی شایســـتە دارایەكـــانی حكومـەتی هەرێم و دانەوەی قەرزی جوتیاران و دابین كردنی موچـــەی مــوچە خـــۆران ، بـــە پـێچەوانەوە ئەگەر هەروەكو ئێستا بەردەوام بێت، ئـەوا بـەدڵنییایەوە ئەم نەوتە دەبێتە ماییەی زیاتر ئازار دان و سزادانــنێكی تــر بــۆ گـــەلەكـــەمان .

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

گەرمیان.. هەوڵێكی سووتاندنی زیندانی گرتن و گواستنەوە شكستی پێهێنرا

خەڵك – بەشی هەواڵ

لەگرتن و گواستنەوەی گەرمیان ،ھەوڵی سوتاندنی زیندانەكەیاندا و پۆلیس كۆنتڕۆڵی زیندانەكەی كردووە.

ڕائید سلێمان عەزیز بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان بە كەناڵی فەڕمی یەكێتی ڕاگەیاند، گۆڕینی سیستمی پێدانی مۆبایل بەزیندانیەكانیانمان گۆڕیوە، بەشێك لە زیندانییەكان ئەمەیان پێ ناخۆش بووە، بەشێكی تری زیندانیەكان ئەمەیان بەھەل زانیوە، ھەوڵیانداوە چەند بەتانیەكی ناو ھۆڵی ژوورەكەیان بسوتێنن، ھەرزوو پۆلیسی زیندان چوونەتە ژورەوە و توانیویانە كۆنتڕۆڵی بارودۆخەكە بكەن.

ڕائید سلێمان عەزیز ئاماژەی بەوەشدا، بیانووی ئەو ھەوڵەی زیندانییەكان بۆ ئەوەبووە كە داوادەكەن دادگایی بكرێن، چونكە پێیان واییە ماوەیەكی زۆرە لەزیندانن و دادگاییكردن و یەكلایكردنەوەی كەیسەكانیان دواكەوتووە.

بەڕێوەبەری بەشی گرتن و گواستنەوەی گەرمیان ڕوونیشی كردەوە، تەنھا لەیەك ھۆڵی زیندانەكە ئەم ھەوڵە دراوە لەلایەن چەند ئاژاوەگێڕێكەوە، بەلام ڕێگەنەدراوە بەتانی و كەلوپەلەكان بسوتێنرێن و ئەو زیندانیانەش لەلایەن دادوەرەوە كەیسی تریان بۆ كراوەتەوە.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان

ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات

خەڵك – بەشی هەواڵ

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ ڕایدەگەیەنێت: ئەمریكا پێداویستی سەربازی ڕەوانەی ڕۆژئاوای كوردستان دەكات.

ڕوانگەی سوری بۆ مافەكانی مرۆڤ لە ڕاپۆرتێكدا ڕایگەیاندووە، كاروانێكی نوێی هاوكاری لۆجستی و سەربازیی هێزەكانی سەر بە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژ بە داعش لە خاكی عیراقەوە بەرەو ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون.

ڕوانگەكە باسی لەوەش كردووە، كاروانەكەی هاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە 35 بارهەڵگری باركراو بە كەلوپەلی لۆجستی و سەربازیی و تانكەری سووتەمەنی پێكهاتوون و لە دەروازەی سنووری وەلیدی نێوان عیراق و سوریا و عیراق و ئوردنەوە بەرەو شاری قامیشلۆی ڕۆژئاوای كوردستان بەڕێكەوتوون، دواتر ڕوویان كردووەتە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی لە حەسەكە و دێرەزوور.

جێی ئاماژەیە، ڕۆژی 10ی ئەم مانگەش كاروانێكی تری هێزەكانی سەربە هاوپەیمانی نێودەوڵەتیی كە لە 25 بارهەڵگر پێكهاتبوو و كەلوپەلی لۆجستی و چەكی قورسی وەك تۆپ و ئۆتۆمبێلی زرێپۆشیان پێبووە لە هەرێمی كوردستانەوە ڕوویان كردبووە بنكە سەربازییەكانی هاوپەیمانان لە شاری حەسەكەی ڕۆژئاوای كوردستان كرد، دواتر بەرەو كێڵگەی نەوتیی (عومەر و كۆنیكۆ) لە دێرەزوور بەڕێكەوتبوون.

بەردەوام بە لە خوێندنەوە

کوردستان